Yeni tanı ve relaps akut lenfoblastik lösemi hastalarının kemik iliği mezenkimal hücrelerinin mitokondriyal biyogenez özelliklerinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE GÜRSOY
Danışman: Namık Yaşar ÖZBEK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Akut lenfoblastik lösemi (ALL) çocukluk çağının en sık görülen maliynitesi olup, yeni ve gelişmiş tedavilere rağmen bazı hastalar, relapslar ve mevcut tedavilerin yan etkilerinden dolayı hayatlarını kaybetmektedirler. Hematopoetik kök hücre (HKH) kemik iliğine yerleşmiş myeloid, lenfoid seri gibi diğer alt hematopoetik hücre gruplarına farklılaşabilen, kendini yenileyebilen, sayıca oldukça az bir hücre grubudur. Kemik iliğinde hematopoetik kök hücreler dışında pek çok hücre bir araya gelerek kemik iliği nişini oluşturmaktadır. Bu hücreler arasında, mezenkimal kök hücreler (MKH) önemli bir yere sahiptir. Hematopoetik kök hücrenin izleyeceği farklılaşma, kendini yenileme veya sessiz formda kalma kararında nişin doğrudan veya iç ve dış faktörlerle dolaylı uyarısı önemli rol oynamaktadır. Daha önce pek çok çalışma niş ve HKH arasındaki bu denge ve lökomogenez basamaklarını incelemiş olup MKH'nin nişin dengesinde önemli rol oynadığı bilinmektedir, ancak hala bu etkileşimde pek çok bilinmeyen mevcuttur. Mitokondri enerji üretiminden sorumlu esas organel olup, hücrenin hayatta kalması ve ölümünde önemli rol oynamaktadır. Mitokondriyal biyogenez ve mitokondri metabolizmasının farklılaşma ve kanser patogenezinde rol oynadığı bilinmektedir. Yapılan çalışmalarda mezenkimal kök hücrelerin ve hematopoetik kök hücrelerin birbirleri ile mitokondri alışverişi yaptığı, bu transfer sonrası çoğu zaman HKH'lerin apopitoz ve kemoterapiye dirençli hale geldiği görülmüştür. Ancak kemik iliği nişindeki MKH'lerin özellikleri ve kanser etiyolojisindeki yeri hakkında bilgi kısıtlıdır. Bu çalışmada yeni tanı akut lenfoblastik lösemi ve relaps hastalarının, kemik iliğinden elde edilen MKH'lerin mitokondriyal biyogenez özellikleri ve klinik üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmamızda ALL hastaları ve sağlıklı hematopoetik kök hücre donörlerinden kemik iliği aspirasyonu yapılmış ve mezenkimal kök hücreler izole edilerek çoğaltılmıştır. Mitokondriyal kalite kontrolüyle ilişkili fisyon, füsyon ve mitofajiden sorumlu genlerin ekspresyon miktarına, mitokondri morfolojisi ve hacmine ve mitokondriyal DNA miktarına bakılmıştır. Çalışmamızda, mitokondriyal volüm, ALL tanılı hastalarda sağlıklı donörlere oranla istatiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur. Hastalarda fisyon ilişkili genler, sağlıklılara göre daha yüksek eksprese edilmekte olduğu tespit edilmiştir. Sağlıklı gruptan farklı olarak, hasta MKH'lerin mitokondriyal kalite ile ilişkili özellikleri kendi aralarında uygunsuz korelasyon göstermektedir. Hastalarda artmış fisyon geni ekspresyonun santral sinir sistemi tutulumu ve kötü prognoz ile ilişkili olabileceği bulunmuştur. Sonuç olarak relaps ve yeni tanı ALL hastalarında nişteki mitokondriyal özelliklerin tespiti ve lökomogenez üzerindeki etkisi ilk kez pediatrik hasta grubunda çalışılmıştır. Sağlıklı donörler ve ALL hastalarındaki mitokondriyal kalite mekanizmalarındaki farklılıklar, hastalık oluşumu ve relaps üzerinde etkili olabileceği görülmüş ve gelecekte mitokondri/blast etkileşimine yönelik araştırmaların gerekliliği ortaya konulmuştur.