Sarkom tanısı olan hastalarda semptom yönetiminin yaşam kalitesine etkisi; ölçek geliştirme çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜL ÇANKAYA
Danışman: Gamze TEMİZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, kemik ve yumuşak doku sarkomu tanısı almış hastaların semptom yönetimi becerilerinin yaşam kalitesi üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmanın temel amacı, geliştirilen "Semptom Yönetiminin Yaşam Kalitesine Etkisi Ölçeği" aracılığıyla bireylerin semptomlarıyla baş etme düzeylerini ölçmek ve bu düzeyin demografik, klinik ve psiko-sosyal değişkenler ile ilişkisini ortaya koymaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırmanın veri toplama süreci Nisan 2023 -Mart 2025 tarihleri arasında taslak ölçekteki madde sayısı referans alınarak öncelikle 40 pilot çalışmayla daha sonra toplam 250 hasta ile Semptom Yönetiminin Yaşam Kalitesine Etkisi Ölçeğinin taslağı kullanılarak tamamlanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde kapsam geçerliği Davis tekniği ile değerlendirilmiş, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleriyle yapı geçerliği test edilmiştir. Bulgular: Ölçek üç alt boyuttan oluşmakta ve toplam 24 madde içermektedir. Bunlar: Fiziksel Fonksiyonel Kısıtlılıklara Yönelik Yönetim, Psikososyal Etkilenime Yönelik Yönetim ve Tedaviye Bağlı Somatik Semptomlara Yönelik Yönetim. Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği yüksek düzeyde bulunmuş (α=0.971) ve ölçüt geçerliği EORTC QLQ- C30 ölçeğiyle karşılaştırmalı olarak test edilmiştir. Korelasyon analizleri, semptom yönetimi ile yaşam kalitesi arasında yüksek düzeyde pozitif ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Bununla beraber demografik ve klinik değişkenlere göre yapılan analizler sonucunda; yaş, eğitim düzeyi, meslek, birlikte yaşanılan birey sayısı ve gelir düzeyi gibi değişkenlerin semptom yönetimi üzerinde anlamlı etkileri olduğu saptanmıştır. Son olarak ölçek bulgularında; kanser tanısı ve hastalık süresi anlamlı fark yaratmazken, başka bir kronik rahatsızlığı olan ve ailesinde kanser öyküsü bulunan bireylerin semptom yönetim puanlarının daha düşük olduğu izlenmiştir. Sonuç: Geliştirilen ölçekten elde edilen ölçümlerin geçerli ve güvenilir olduğu, semptom yönetiminin yaşam kalitesini artırmada kritik bir bileşen olduğunu ve bireysel- sosyal faktörlerin dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Kronik Hastalık, Ölçek Geliştirme, Psikososyal Destek, Sağlık Davranışı, Sarkom, Semptom Yönetimi, Yaşam Kalitesi