Yer seviyesinden düşme ile başvuran 65 yaş ve üzeri hastalarda edmonton kırılganlık ölçeği ve FRAIL skala değeri ile klinik sonlanımarasındaki ilişkinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ÜMRANİYE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERTCAN KÜPCÜK
Danışman: Serkan Emre EROĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada 65 yaş ve üzeri aynı seviyeden düşme şikayetiyle acil servise başvuran hastalarda başvuru anındaki FRAIL ölçeği ve Edmonton Kırılganlık Ölçeği skorlarının acil servis klinik iyi-kötü sonlanımla olan prognostik değerinin araştırılması amaçlandı. Gereç ve yöntem: Prospektif gözlemsel tek merkezli bu çalışmaya; 65 yaş ve üzeri aynı seviyeden düşme şikayetiyle acil servise başvuran 172 hasta alındı. Aynı seviyeden düşme ile acil servise başvuran hastaların başvuru anındaki vital değerleri ve demografik özellikleri araştırma görevlileri tarafından kaydedildi. Başvuru anındaki kırılganlık durumları ise Edmonton Kırılganlık Ölçeği ve FRAIL skalası ile değerlendirilerek araştırma görevlileri tarafından hasta veri formlarına kaydedildi. Verilerin analizi için SPSS (IBM Corp., Armonk, NY, USA, 2019) programı kullanıldı. Sürekli verilerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro Wilk ile analiz edildi ve normal dağılıma uyan sürekli veriler ortalama (±standart sapma) ile ifade edilerek gruplar arası fark Student T testi ile analiz edildi. Normal dağılıma uymayan sürekli veriler ortanca (%25- %75 çeyreklikler) ile ifade edilerek gruplar arası fark Mann Whitney U ile analiz edildi. Kategorik veriler arası fark Ki-Kare ile, gerekli yerlerde ise Fisher Exact ile test edildi. Post-hoc analiz sonrasında Bonferroni düzeltmesi uygulandı. FRAIL skoru, Edmonton skoru ve regresyon modelinin aynı seviyeden düşme ile acil servise başvuran 65 yaş üzeri hastalarda kötü sonlanımı öngörme performansları Receiver Operating Characteristic ile test edildi. Lojistik regresyon için binary logistics ve forced-entry metodu kullanıldı. Goodness of fit için Hosmer- Lemeshow testi kullanıldı. Modelin genel performansı Nagelkerke R-squared ile analiz edildi. İstatistiksel olarak anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak belirlendi. Hastaların acil servis sonlanımları iyi-kötü sonlanım olarak 2 gruba ayrıldı. İyi sonlanım, hastaneden taburculuk olarak tanımlanırken; kötü sonlanım ise servise yatış, yoğun bakıma yatış ve ölüm olarak tanımlandı. Vakaların başvuru anındaki kırılganlık skorlarıyla acil servis klinik sonlanımı arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlandı. Toplanan veriler SPSS dökümanına girilerek uygun istatistiksel analizler gerçekleştirildi. Bulgular: Acil servis takibi sonrasında taburcu olan hastalar "iyi sonlanım", servis yatışı veya yoğun bakım yatışı gereken hastalar "kötü sonlanım" olarak dikotomize edildikten sonra sonlanım grupları arasında univariable analiz yapıldı. Kötü sonlanan hastaların yaş ortancası 81 (71 - 86), iyi sonlanan hastaların yaş ortancası 73 (69 - 80) olarak hesaplandı ve aradaki bu fark istatistiksel olarak anlamlı saptandı (p=0.004). Kötü sonlanan hastaların 10'unda (%34,5), iyi sonlanan hastaların ise 23'ünde (%16,1) kilo kaybı vardı ve aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0.022). Çalışmanın primer sonlanımı olan FRAIL ve Edmonton skorlarının aynı seviyeden düşme ile acil servise başvuran 65 yaş üzeri hastalarda kötü sonlanımı öngörme performansları ayrı ayrı değerlendirildiğinde ikisi de anlamsız olarak bulundu (Edmonton: p=0.060, FRAIL: p=0.075). Sekonder sonlanım olarak ise bu skorlamaların karşılaştırılması ROC analizi ile değerlendirildiğinde, sonlanım grupları arasında iki skor ortancaları açısından da anlamlı fark saptanmadı. FRAIL skorunun AUC değeri 0.602 (%95 GA = 0.500 – 0.705, p= 0.083), Edmonton skorunun AUC değeri ise 0.611 (%95 GA = 0.501 – 0.720, p=0.061) olarak hesaplandı. Omnibus testte gruplar arasında istatistiksel anlam saptanan trikotomize edilmiş FRAIL sınıflamasında, farkın hangi sınıflar arasından kaynaklandığını tespit etmek için post- hoc analiz yapıldı. Normal hastalar ile preFRAIL olan hastalar incelendiğinde, kötü sonlanan hastaların 15'inin (%93,8), iyi sonlanan hastaların 56'ının (%60,9) preFRAIL grubunda olduğu görüldü ve aradaki fark anlamlı bulundu (p=0.033, Bonferroni düzeltmesi uygulandı). Normal hastalar ile FRAIL olan hastalar incelendiğinde, kötü sonlanan hastaların 13'ünün (%92,9), iyi sonlanan hastaların 51'inin (%58,6) FRAIL grubunda olduğu görüldü ve aradaki fark anlamlı bulundu (p=0.042, Bonferroni düzeltmesi uygulandı). FRAIL hastalar ile preFRAIL olan hastalar incelendiğinde, kötü sonlanan hastaların 13'ünün (%46,4), iyi sonlanan hastaların 51'inin (%47,7) FRAIL grubunda olduğu görüldü ve aradaki farkın anlamlı olmadığı bulundu (p=1.0, Bonferroni düzeltmesi uygulandı). Gruplar arasındaki farkın normal hastalar ile preFRAIL hastalar arasından ve normal hastalar ile FRAIL hastalar arasından kaynaklandığı anlaşıldı. Benzer şekilde Edmonton Kırılganlık Ölçeği'ndeki "fonksiyonel performans" değişkeni post-hoc analize tabi tutuldu. Yüksek performansa sahip hastalar ile orta performanssa sahip olan hastalar karşılaştırıldığında, kötü sonlanan hastaların hiçbirinin, iyi sonlanan hastaların ise 46'sının (%55,4) orta performans grubunda olduğu görüldü ve aradaki fark anlamlı bulunmadı (p=1, Bonferroni düzeltmesi uygulandı). Yüksek performansa sahip hastalar ile düşük performansa sahip olan hastalar karşılaştırıldığında, kötü sonlanan hastaların 28'inin (%96,6), iyi sonlanan hastaların ise 60'ının (%61,9) düşük performans grubunda olduğu görüldü ve aradaki fark anlamlı saptandı. (p=0.001, Bonferroni düzeltmesi uygulandı). Orta performansa sahip hastalar ile düşük performansa sahip olan hastalar karşılaştırıldığında, kötü sonlanan hastaların 28'inin (%100), iyi sonlanan hastaların ise 60'ının (%56,6) düşük performans grubunda olduğu görüldü ve aradaki fark anlamlı saptandı. (p=0.001, Bonferroni düzeltmesi uygulandı). Gruplar arasındaki farkın yüksek performans gösteren ile düşük performans gösteren hastalar ve orta performans gösteren ve düşük performans gösteren hastalar arasından kaynaklandığı anlaşıldı. Sonuç: Sonuç olarak hem Edmonton hem de FRAIL skorları aynı seviyeden düşme ile acil servise başvuran 65 yaş üzeri hastalarda kötü sonlanımı öngörmede tek başına prediktör olarak kullanılamaz. Bununla birlikte eğer ikisi arasında bir karşılaştırma yapmak gerekirse dikotimize FRAIL ve dikotomize fiziksel performans değerlendirmesi değişkenlerinin yaş ve kilo gibi başka önemli değişkenlerle birlikte kullanıldığı bir modelin bu sonlanımı öngörmede etkili bir performans gösterme konusunda potansiyeli olduğunu söyleyebiliriz. Çalışmamızın bu nedenle acil serviste yaşlı hasta populasyonunda kullanılabilecek yeni kırılganlık ölçeği çalışmalarına yardımcı olabileceğini düşünmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Kırılganlık, düşme, yaşlılık, acil servis