Travma sonrası stres bozukluğu olan ve olmayan yanık hastalarında bilişsel ve üstbilişsel yetilerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAYRULLAH CAN İNCEMAN
Danışman: Merih ALTINTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Yanık hastalarında, birçok psikiyatrik hastalık gelişebildiği gibi özellikle travma sonrası stres bozukluğunun gelişim sıklığı dikkat çekmektedir. Çalışmamızda Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) tanısı bulunan ve bulunmayan yanık hastalarında bilişsel ve üst bilişsel yetileri değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Araştırmamıza 21 TSSB tanısı bulunan ve 21 TSSB tanısı bulunmayan toplam 42 yanık hastasının katılması sağlanmıştır. Araştırmamız, kesitsel türde bir vaka kontrol çalışmasıdır. TSSB tanısı ve dışlama kriterlerinde bulunan durumların belirlenmesi için yanık hastalarına DSM-5 için yapılandırılmış klinik görüşme (SCID-5) yapılmıştır. Çalışmada araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik ve klinik veri formu ile Hamilton Anksiyete Derecelendirme Ölçeği (HAM-A), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D) uygulanmış olup öz bildirim ölçekleri olan Yanığa Spesifik Sağlık Ölçeği (YSSÖ), Üstbiliş Ölçeği-30 (ÜBÖ-30), DSM-5 için Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi (PCL-5), Bilişsel Dikkat Kilitlenmesi Sendromu Ölçeği (CAS-1), Travma Sonrası Bilişler Ölçeğinin (TSBÖ) hastalar tarafından doldurulması istenmiştir. Bulgular: TSSB tanısı bulunan yanık hastaları gurubunda TSSB tanısı bulunmayanlara göre istatistiksel anlamlı olarak ÜBO-30, CAS-1, TSBÖ, HAM-A, HAM-D toplam skorlarında istatistiksel anlamlı olarak yükseklik; Yanığa Spesifik Sağlık Ölçeği toplam skorlarında düşüklük saptanmıştır. Tüm yanık hastaları incelendiğinde hastaların PCL-5 skorları ile ÜBÖ-30, CAS-1, TSBÖ, HAM-A, HAM-D toplam skorları arasında aynı yönde ilişki saptanmıştır. Yanık öncesi psikiyatrik hastalık öyküsünün varlığı TSSB tanısı bulunan yanık hastalarında, TSSB tanısı olmayan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. TSBÖ, ÜBÖ-30 VE CAS-1 toplam puanlarının kendi aralarında incelendiğinde aralarında istatistiksel olarak anlamlı aynı yönlü ilişki saptanmıştır. Sonuç: Çalışmamızın sonuçlarına göre TSSB tanısı bulunan yanık hastalarında, TSSB tanısı bulunmayanlara göre bilişsel ve üstbilişsel yetilerin daha az olduğu saptanmıştır. Travma sonrası stres puanları ile bilişsel ve üstbilişsel yetilerin aynı yönde ilişkili oldukları saptanmıştır. Yanık hastalarında bilişsel ve üstbilişsel yetilerin geliştirilmesine yönelik müdahalelerin TSSB gelişiminin engellenmesinde ve tedavisinde katkı sağlayacağı düşünülmektedir.