Bipolar bozukluk tanılı hastalarda zaman perspektifinin değişimi ve işlevselliğe etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER ÖZ
Danışman: Hüseyin GÜLEÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bipolar bozukluk, yetiyitimi yapan hastalıkların ilk sıralarında gelmektedir. Bipolar bozuklukta zaman perspektifi üzerine çalışmalar son zamanlarda artış göstermektedir. Bununla birlikte zaman perspektifinin işlevselliğe etkisi üzerine çalışmalar oldukça sınırlıdır, bu çalışmanın da hastaların daha iyi anlaşılmasında ve yönetiminde yardım sağlayacağı düşünülmektedir. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız uzunlamasına ve kontrollü bir çalışmadır. Araştırmaya bipolar bozukluk tanısıyla hastanede yataklı serviste takip edilen 47 hasta ve 47 sağlıklı kontrol grubu dahil edilmiştir. Bipolar bozukluk tanılı hastalarla hastaneye yatışlarının ilk haftasında ilk görüşme olmak üzere iki hafta aralıklarla üç kez görüşülme yapılmıştır; kontrol grubuyla ise görüşmeler, ölçek doldurma şeklinde yapılmıştır. DSM-5(Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) tanı ölçütleri ile bipolar bozukluk tanısı alan hastaların, SCID-5 CV (DSM 5 Eksen I Bozuklukları İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme) ile diğer psikiyatrik eş tanılar belirlenerek, dışlama kriterlerini karşılayan hastalar bu klinik araştırmaya alınmamıştır. Çalışmada Duygudurum bozuklukları tanı ve izlem formu (SKIP-TURK), Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HDDÖ) ve Kısa İşlevsellik Değerledirme Ölçeği (KİDÖ) klinisyen tarafından uygulanmış olup öz bildirim ölçekleri olan Zimbardo Zaman Perspektifi Ölçeği(ZZPÖ)'nin hastalar tarafından doldurulması istenmiştir. Bulgular: Bipolar bozukluk tanılı hastalarda hastalığın akut dönem sürecinde ZZPÖ-Geçmiş Zaman-Olumlu ZP alt ölçeği ortalama puanlarının, sağlıklı kontrollere göre istatistiksel olarak daha düşük; ZZPÖ-Şimdiki Zaman-Hazcı ZP alt ölçeği ortalama puanlarınınsa sağlıklı kontrollere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. BB hastalarında ötimik döneme yaklaştıkça ZZPÖ - Şimdiki Zaman Hazcı ZP eğilimi azalırken, ZZPÖ-Gelecek Zaman ZP eğiliminin arttığı görüldü. Çalışmamızda hastalarla olan son görüşmede, ilk görüşmeye göre ZZPÖ-Geçmiş Zaman-Olumsuz, ZZPÖ-Şimdiki Zaman-Kaderci, ZZPÖ-Şimdiki Zaman Hazcı ZP ortalama puan değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı düşüş, ZZPÖ-Gelecek Zaman ZP ortalama puan değerinde anlamlı artış olmuştur. Araştırmamızda son ölçümde, ikinci ölçüme göre yani hastalığın subakut dönemine göre , ZZPÖ-Şimdiki Zaman-Kaderci, ZZPÖ - Şimdiki Zaman Hazcı ZP değerlerinde anlamlı düşüş olmuştur. Hastalığın subakut döneminde, birinci görüşmeye göre yani akut döneme göre ZZPÖ-Geçmiş Zaman-Olumlu ZP alt ölçeği ve ZZPÖ-Gelecek Zaman ZP ortalama puanlarında artış görülmüştür. Dengeli Zaman Perspektifi (BTP), bir kişinin duruma bağlı olarak farklı zaman perspektifleri arasında verimli ve dengeli bir şekilde geçiş yapabilme yeteneğini ifade eder. Bipolar bozukluk hastalarında Dengeli Zaman Perspektifinden sapma puanı, hastalarla ilk ve son görüşmede sağlıklı kontrol grubuna göre istatistiksel anlamlı olarak daha düşük gelmiştir. Dengeli zaman perspektifinden sapma arttıkça işlevsellik puanlarında artış görülmüştür. Sonuç: Çalışmamız, BB'de zaman perspektifi eğilimlerinin hastalığın sürecinde değişebildiğini göstermiştir. Hastaların BB atağının akut ve remisyon-kısmi remisyon döneminde ZZPÖ-Geçmiş Zaman-Olumsuz ZP'ye eğiliminin işlevselliği olumsuz yönde etkilediği gösterilmiştir. BB hastalarında remisyona girilse de zaman perspektifi değişiklikleri normallerden farklılaşmakta ve işlevselliğe etki edebilmektedir. Ayrıca Dengeli Zaman Perspektifi'nden sapma arttıkça işlevsellik kötüleşmektedir. İşlevselliğin uzun dönemde iyileştirilmesinde zaman perspektifindeki değişimlerin ele alınması hastaların tedavisinde yol gösterici olabilir. Anahtar Kelimeler: bipolar bozukluk, zaman perspektifi, işlevsellik, dengeli zaman perspektifi