Sarkopenisi olan romatoid artritli hastaların rehabilitasyonunda aerobik egzersizin ek faydası var mıdır?
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: METHİYE KÜBRA SEZER
Danışman: Ajda BAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Sarkopeni; iskelet kası kütlesi ve gücünde azalma ile karakterize, fiziksel performans düşüklüğü, fonksiyonel bozulma ve dizabiliteye yol açan, yüksek morbidite, mortalite ve sağlık maliyetleriyle ilişkili bir sendromdur. Etiyolojik nedenlerine göre primer ve sekonder olarak sınıflandırılır. Sekonder sarkopeninin en önemli nedenlerinden biri romatoid artrittir (RA). RA'ya bağlı gelişen sarkopenide temel tedavi yaklaşımı, özellikle direnç egzersizleri olmak üzere, egzersiz temellidir. Bu çalışmada; RA'lı hastalarda sarkopeni sıklığını ve ilişkili faktörleri belirlemek, bölgesel sarkopeniyi değerlendirmek, sarkopeni tedavi takibinde ultrasonografinin kullanımını araştırmak ve direnç egzersizine eklenen aerobik egzersizin kas gücü, kas kütlesi ve fiziksel performans üzerindeki etkilerini incelemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Etlik Şehir Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Hastanesi Romatolojik Hastalıklar İzlem Polikliniği'nde takip edilen 18-65 yaş arası 169 RA hastası ile prospektif, kesitsel ve randomize kontrollü olarak yürütüldü. Demografik veriler yüz yüze görüşme ile kaydedildi. RA tanı süresi, kullanılan ilaçlar, eritrosit sedimentasyon hızı (ESH), c reaktif protein (CRP), romatoid faktör (RF) ve anti sitrüline edilmiş protein antikoru (anti-CCP) düzeyleri değerlendirildi. Hastalara sağlık değerlendirme anketi (HAQ), basit hastalık aktivite indeksi (SDAI) ve RA yaşam kalite ölçeği (RAQoL) birebir sorgulama ile uygulandı. Sarkopeni değerlendirmesi EWGSOP-2 tanı kriterlerine göre yapıldı. Kas gücü el kavrama gücü ile, kas kütlesi biyoelektrik impedans analizi ile, fiziksel performans 4 metre yürüme hızı ile değerlendirildi. Bölgesel sarkopeni, ultrasonografik ön uyluk kas kalınlığının vücut kitle indeksine (VKİ) oranlandığı sonografik uyluk ayarlama oranı (STAR) protokolü ile değerlendirildi. Sarkopenisi olan ve egzersize uygun hastalar, kapalı zarf yöntemiyle dirençli egzersiz ve dirençli egzersize ek aerobik egzersiz grupları olarak iki gruba randomize edildi. Her iki gruba haftada iki gün, fizyoterapist gözetiminde 60 dakikalık direnç egzersiz programı uygulandı. İkinci gruba ek aerobik egzersiz olarak, haftada iki gün 30 dakikalık tempolu yürüyüş önerildi. Egzersiz gruplarının 12 haftalık egzersiz programı sonrası değerlendirmeleri tekrar yapıldı. Bulgular: RA'lı hastalarda (65 yaş altı) sarkopeni sıklığı %29 olarak saptandı. Sarkopenisi olan RA'lı hastaların sarkopenisi olmayan RA'lı hastalara göre; hastalık ve total steroid kullanım süresi, RF ve anti-CCP pozitiflik oranı, ESR, CRP ve HAQ skoru düzeyi daha yüksekti (p=0,000, p=0,012, p=0,044, p=0,010, p=0,044, p=0,018, p=0,000). Sarkopenisi olmayan bireylerde sarkopenisi olan bireylere göre düzenli egzersiz yapma alışkanlığı oranı daha fazlaydı (p=0,001). Regresyon analizine göre sarkopeni ile en güçlü ilişkili parametreler uzun hastalık süresi ve yüksek HAQ skoru idi (p=0,003, p=0,000). Hem dirençli egzersiz grubunda hem de dirençli egzersize ek aerobik egzersiz grubunda CRP, el kavrama gücü, kas kütlesi, ultrasonografik ölçümler, HAQ, RAQoL ve SDAI anlamlı iyileşmeler saptandı (p 0,05). Gruplar arası parametrelerin değişimleri karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı (p>0,05). Sonuç: RA hastalarında sarkopeni sıklığı yaşa bağlı olmaksızın artmıştır. Hastalık ve toplam steroid kullanım süresi uzun, düzenli egzersiz yapmayan, seropozitif, ESH, CRP, HAQ ve ağrı skoru yüksek olan RA'lı hastalarda sarkopeni varlığı daha yüksektir. RA'lı hastalarda sarkopeni değerlendirmesinde ve tedavi takibinde ultrasonografi kullanılabilirdir. Sarkopeninin tedavisinde direnç egzersizleri etkili bir tedavi yöntemi olarak kullanılabilir, aerobik egzersizin katkısı için ise daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Romatoid artrit, sarkopeni, direnç egzersizi, aerobik egzersiz, ultrasonografi