Kemoterapi alan meme kanserli hastalara verilen bilişsel eğitim etkinliklerinin bilişsel fonksiyon, koku tanıma ve depresyon üzerine etkisinin incelenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GİZEM ERDOĞAN

Danışman: Betülay KILIÇ

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı, kemoterapi alan meme kanserli hastalarda bilişsel fonksiyonlara yönelik düzenlenen eğitim etkinliklerinin; bilişsel fonksiyonlar, koku tanıma ve depresyon üzerindeki etkisini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Bu randomize kontrollü çalışma, Mayıs 2025-Şubat 2026 tarihleri arasında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde, müdahale ve kontrol gruplarında 54'er kişi olmak üzere toplam 108 hasta ile yürütülmüştür. Kontrol grubuna rutin tedavi ve bakım uygulanırken, müdahale grubuna rutin tedaviye ek olarak bilişsel eğitim etkinlikleri öğretilerek uygulanmış; evde uygulamaları için eğitim kitapçıkları ve bilgilendirici broşür verilmiştir. Müdahale grubuna 12 hafta boyunca haftalık telefon danışmanlığı sağlanmış, 21 günde bir yüz yüze görüşmeler yapılmış ve her görüşmede yeni etkinlikler öğretilerek zorluk düzeyi artırılmış yeni eğitim kitapçıkları verilmiştir. Son görüşmede kontrol grubuna da broşür, kitapçıklar ve eğitim verilmiştir. Veriler; Hasta Tanıtıcı Özellikleri Bilgi Formu, Standardize Mini Mental Test (SMMT), FACT-Kognitif Fonksiyon Ölçeği, Koku Tanıma Formu ve Beck Depresyon Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Bulgular: Müdahale grubunun yaş ortalaması 48,20±8,82 yıl, kontrol grubunun ise 51,61±8,45 yıl olarak bulunmuştur. Gruplar arasında eğitim düzeyi (χ²=10,290; p=0,006) ve hormon tedavisi (χ²=10,180; p=0,001) açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmış; diğer sosyodemografik ve klinik özellikler açısından ise gruplar benzer bulunmuştur (p>0,05). Müdahale grubunda SMMT puanı ve FACT-Kognitif Fonksiyon Ölçeği toplam ve alt boyut puanlarında zaman içinde anlamlı iyileşme gözlenirken (p<0,001), kontrol grubunda bilişsel performansta azalma saptanmıştır. Müdahale grubunda koku tanıma düzeylerinde zaman içinde anlamlı iyileşme görülmüş (p<0,001), kontrol grubunda ise azalma belirlenmiştir (p<0,05). Ayrıca müdahale grubunun depresyon puanları zaman içinde anlamlı düzeyde azalırken, kontrol grubunda artış göstermiştir (p<0,001). Sonuç: Bilişsel eğitim etkinliklerinin, kemoterapi alan meme kanserli hastalarda bilişsel fonksiyonları geliştirdiği, koku duyusunu iyileştirdiği ve depresyon düzeylerini azalttığı belirlenmiştir. Bu bulgular, bilişsel eğitim programlarının hastaların bilişsel, duyusal ve psikolojik iyilik hâlini desteklemede etkili bir yaklaşım olduğunu göstermektedir.