Obezitesi olan bireylerde stigmatizasyon ve etkileri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇAĞATAY SELÇUK VAR
Danışman: Feray AKBAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve amaç: Obezite, küresel düzeyde artan ve metabolik, psikolojik ve sosyal sonuçlar doğuran çok boyutlu bir halk sağlığı sorunudur. Obeziteli bireyler kronik hastalıklara ek olarak yaygın damgalanmaya maruz kalmakta; bu süreç anksiyete, benlik algısında bozulma ve tıkınırcasına yeme gibi davranışsal sorunları tetikleyebilmektedir. Ülkemizde obezitenin psikososyal bileşenlerini ve içselleştirilmiş damgalanmanın yeme davranışlarıyla ilişkisini obezite evreleri bağlamında inceleyen çalışmalar ise sınırlıdır. Bu çalışma, söz konusu ilişkileri bütüncül olarak değerlendirerek risk gruplarını belirlemeyi ve tedavi yaklaşımlarının bireyselleştirilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, etik kurul onayı sonrasında SBÜ İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Obezite Merkezi'nde yürütülen kesitsel, anket temelli ve tek merkezli bir araştırmadır. Dahil edilme kriterlerini karşılayan, 18–65 yaş arası ve vücut kitle indeksi (VKİ) ≥30 kg/m² olan; 38'i erkek, 84'ü kadın olmak üzere toplam 122 gönüllü birey çalışmaya dahil edilmiştir. Hastaların yaş, cinsiyet, boy, kilo, VKİ, eğitim düzeyi ve kronik hastalık bilgileri standart sosyodemografik form ile yüz yüze görüşme yöntemiyle kaydedilmiştir. Antropometrik ölçümler klinik standartlara uygun şekilde yapılmış, VKİ değerlerine göre obezite evreleri belirlenmiştir. Psikometrik değerlendirmelerde içselleştirilmiş kilo damgalanması "Weight Bias Internalitazion Scale-11 (WBIS-11)", anksiyete düzeyi "General Anxiety Disorder-7 (GAD-7)", yeme ile başa çıkma davranışı "Eating as a Coping Strategy 5-item" alt ölçeği ve tıkınırcasına yeme davranışı dört maddelik "Binge Eating Tarama Formu" ile ölçülmüştür. Tüm anketler geçerli Türkçe formlar üzerinden uygulanmış ve skorlamalar ilgili ölçek yönergelerine göre yapılmıştır. Katılımcılar; obezite evresi, yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, kronik hastalık varlığı ve binge eating profillerine göre gruplandırılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 28.0 programı kullanılarak analiz edilmiş; uygun durumlarda bağımsız örneklem t-testi, Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis, Ki-kare/Fisher testleri ve Spearman korelasyon analizi uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık p 0.05). WBIS ortalama puanı 43.7 ± 12.5, GAD-7 ortalama puanı 8.3 ± 5.3, yemeği başa çıkma amaçlı kullanma puanı 1.7 ± 1.2, binge eating skoru ise 3.2 ± 1.2 bulundu. Obezite evreleri karşılaştırıldığında, Evre III grubunda WBIS ve GAD-7 puanları Evre I ve II'ye kıyasla anlamlı olarak daha yüksekti (her ikisi için p 0.05). Yaşa göre yapılan analizde, ≥50 yaş grubunda GAD-7 puanı 0.05). Eğitim düzeyi >lise olan bireylerde anksiyete seviyesi, coping (başa çıkma) puanı ve binge eating oranı anlamlı olarak daha yüksekti (p 0.05). Sonuç: Çalışmamız; obezitesi bulunan erişkin bireylerde içselleştirilmiş kilo damgalanmasının anksiyete düzeyi, başa çıkma amacıyla yeme ve tıkınırcasına yeme davranışıyla yakından ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, damgalanmanın yalnızca bilişsel bir öz-yargı süreci değil, duygusal yüklenmeyi artıran ve yeme davranışlarında bozulmaya zemin hazırlayan çok boyutlu bir psikososyal etken olduğunu göstermektedir. Genç yaş gruplarında ve ileri evre obezitede bu etkilerin daha belirgin olması, klinik açıdan daha kırılgan alt grupları işaret etmektedir. Ayrıca binge eating şiddetinin damgalanma ile doğrudan değil, anksiyete ve başa çıkma süreçleri aracılığıyla dolaylı biçimde ilişkilenmesi, davranışsal örüntülerin karmaşık yapısını desteklemektedir. Elde edilen sonuçlar, obezite yönetiminde biyomedikal yaklaşımların tek başına yeterli olmadığını; damgalanma, anksiyete ve başa çıkma mekanizmalarını hedefleyen psikososyal müdahalelerin tedavi programlarının ayrılmaz bir bileşeni olması gerektiğini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Obezite, stigmatizasyon, anksiyete, depresyon, tıkınırcasına yemek