Tip 2 diyabetes mellitus hastalarında metformin ve/veya pioglitazon kullanımının oksidatif strese etkileri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE TUĞÇENUR TEMİZ GENÇOĞLU
Danışman: İhsan ATEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Diyabetes mellitus, kardiyovasküler hastalıkların etyopatogenezinde rol oynayan morbidite ve mortalitesi yüksek bir hastalıktır. Diyabetes mellitusta ortaya çıkan hiperglisemi ile insülin direnci, nonenzimatik glikasyon, metabolik stres, sorbitol yol aktivitesine bağlı olarak inflamatuar süreç ve oksidatif stres düzeyi artar. Bu oksidatif stresin de diyabete bağlı kardiyovasküler komlikasyonların ilerlemesinde önemli rol oynadığı düşünülmektedir. Bu nedenle bu çalışmada Tip 2 Diyabetes Mellitus tanısı ile metformin ve/veya pioglitazon başlanan hastalarda, tedavi sonrası oksidatif stresin nasıl değiştiğini ve bunun metabolik parametreler ile ilişkisini incelemeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız; tek merkezli prospektif gözlemsel bir çalışma olarak planlandı. Çalışmamıza 15 Haziran 2020 – 15 Kasım 2020 tarihleri arasında Ankara Şehir Hastanesi İç Hastalıkları Kliniğinde 18 – 65 yaş arası erkek ya da kadın, her grupta 30 katılımcı olmak üzere toplam 90 Tip 2 Diyabet hastası dahil edildi. Thiol/Disülfid dengesi spektrofotometrik, İMA düzeyi kalorimetrik yöntemle ve TAS – TOS düzeyi elisa kiti ile ölçüldü. İstatistiksel değerlendirme SPSS 20 (IBM SPSS Inc. Chicago, IL) programı kullanılarak yapıldı. Bulgular: Çalışmamız genelinde %43 kadın %57 erkek hasta olmak üzere erkek popülasyonu daha baskındı. Gruplar arasında cinsiyet dağılımı arasında anlamlı fark saptandı (p<0.05). Yaş ortalaması, metformin grubunda 51,23±8,65 pioglitazon grubunda 54,87±7,56 ve metformin ile pioglitazon kombinasyon grubunda 50,77±7,35 saptanmış olup gruplar arasında anlamlı fark saptanmadı. Çalışma gruplarında tedavi öncesi biyokimyasal parametrelerde AKŞ, HbA1c, spot idrarda proteinüri düzeyi metformin ile pioglitazon kombinasyon grubunda en yüksekti. Tedavi öncesi oksidatif stres parametrelerinde metformin ile pioglitazon kombinasyon grubunda native SH (305,66±50,91), total SH (342,15±66,97) anlamlı olarak daha düşük saptanırken (p=0,02), SS (18,24±8,96) ve İMA (0,68±0,07) düzeyide anlamlı olarak daha düşük saptandı (p=0, 01). Yine bu grupta TAS düzeyi (1, 39±0, 2) anlamlı olarak en düşük (p=0, 01) saptanırken TOS düzeyi (17, 19 (5, 1)) ise en yüksek saptandı ancak diğer gruplar ile arasında anlamlı fark yoktu. Tedavi sonrası pioglitazon grubunda native SH, total SH ve SS düzeyinde anlamlı derecede azalma olurken, metformin ve metformin ile pioglitazon kombinasyon grubunda artış saptandı (Δp<0,001). Serum İMA düzeyinde metformin ve metformin ile pioglitazon kombinasyon grubunda artış saptarken, pioglitazon grubunda diğer iki gruba kıyasla anlamlı azalma saptandı (Δp<0,001). Serum TAS düzeyine bakıldığında metformin ve metformin ile pioglitazon kombinasyon grubunda artış saptarken, pioglitazon grubunda diğer iki gruba kıyasla anlamlı azalma saptandı (Δp<0, 001). Serum TOS düzeyinde her üç ilaç grubunda azalma olup bu değer pioglitazon ve metformin ile pioglitazon kombinasyon grubunda anlamlıydı fakat gruplar arasında kıyaslandığında anlamlı fark saptanmadı (Δp=0, 27). OSI oranına bakıldığında ise yine her üç grupta azalmakla birlikte metformin ile pioglitazon kombinasyon grubunda anlamlı azaldığı ancak gruplar arasında kıyaslandığında anlamlı fark saptanmadı (Δp=0, 25). Sonuç: Metformin, pioglitazon ve bunların kombinasyonunun diyabetik hastalarda oksidatif stres üzerine etkinliğini araştırdık. Ortalama 3 aylık takip süreci sonrasında metformin ve metformin ile pioglitazon kombinasyon gruplarında thiol ve disülfitin her ikisini de arttırdığını, TAS ile TOS düzeyinde ise TAS düzeyi lehine değişim yaptığını saptadık. Pioglitazonun ise Thiol/Disülfid homeostazisini SS lehine etkilediğini ve TAS ile TOS düzeyinde ise her ikisini de azalttığını saptadık. Metformin, pioglitazon ve bunların kombinasyonunun oksidatif stres üzerine etkinliğini net olarak belirlemek adına daha fazla hastanın dahil edildiği ve daha uzun süreli ve daha fazla parametrenin çalışıldığı randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Oksidatif stres, Pioglitazon, Metformin, Tip 2 Diyabetes Mellitus