Primer hipertansiyonda sirkadiyen ritme göre yeni bir sınıflama ve sıklığı
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARDA SAĞLAM
Danışman: İhsan ATEŞ
Özet:Amaç: Hipertansiyon (HT), küresel ölçekte prevalansı artan başlıca kronik hastalıklardan biridir. Tanı ve izlem sürecinde 24 saatlik ayaktan kan basıncı izlemi (AKBİ), özellikle gece kan basıncı değişimlerini ortaya koyarak sirkadiyen paternin değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. Gece boyunca nörohormonal mekanizmaların farklı aktivite düzeyleri, kan basıncında belirgin dalgalanmalara neden olmaktadır. Bu nedenle gece boyunca kan basıncının periyodik olarak incelenmesi, sirkadiyen değişimlerin daha ayrıntılı anlaşılmasına olanak tanımış ve 'periyodik sirkadiyen kan basıncı' kavramını gündeme getirmiştir. Bu çalışmada, primer hipertansiyonlu bireylerde AKBİ verileri kullanılarak sirkadiyen ritme göre gece kan basıncı değişimlerinin üç ayrı periyot halinde değerlendirilmesi ve bu verilerden elde edilen yeni sınıflamanın toplumdaki sıklığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza iç hastalıkları ve kardiyoloji polikliniklerinde AKBİ yapılmış 11.255 olgu dâhil edildi. 2024 Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) hipertansiyon kılavuzu referans alınarak olgular, kan basıncı düzeylerine göre yeni tanı HT, HT tanılı ve sağlıklı kontrol grubu şeklinde üç grupta değerlendirildi. AKBİ verilerine göre, gece dönemi 20:00-00:00 (Periyot 1), 00:00-04:00 (Periyot 2) ve 04:00-08:00 (Periyot 3) şeklinde üç ayrı periyot halinde incelendi. Periyotlara ait kan basıncı değişimleri dipper ve non-dipper olarak belirlendi, her periyot için belirlenen patern kombinasyonlarına göre sınıflandırma yapıldı. Çok değişkenli analizlerde, sınıf E ile ilişkili risk faktörleri Backward LR yöntemiyle lojistik regresyon analizi kullanılarak araştırıldı. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 11.255 AKBİ yapılmış olgu, periyodik sirkadiyen kan basıncına göre dipper ve non-dipper paternlerine dayalı olarak 8 farklı sınıfa ayrıldı. Çalışmamız sonucunda, olguların %49,7'si E (her periyotta non-dipper patern) sınıfında yer aldı. F ve G sınıfları tüm araştırma gruplarında ikinci sıklıkta ve eşit oranda görüldü. Artan yaşla birlikte F ve G sınıflarındaki olguların oranında azalma, E sınıfında artış görüldü. Yeni tanı HT grubunda kadın cinsiyet (OR:1,456; p:<0,001), yaş (OR:1,010; p: <0,001), diabetes mellitus (DM) (OR:1,449; p:0,003) ve koroner arter hastalığı (KAH) (OR:1,442; p: 0,004) E sınıfı için anlamlı risk faktörleri olarak bulundu. Hipertansiyon tanılı grupta E sınıfı ile ilişkili başlıca risk faktörleri DM (OR:1,279; p=0,001) ve yaş artışı (OR:1,015; p<0,001) olarak bulundu. Sonuç: Periyodik sirkadiyen kan basıncı sınıflaması, geceye özgü nörohormonal dalgalanmaları göz önüne alarak yeni bir değerlendirme yaklaşımı sunmaktadır. Çalışmamızda özellikle E sınıfının hipertansif bireylerde en sık rastlanan fenotip olduğu gözlendi. E sınıfında yaş ve DM'nin ise güçlü belirleyiciler olduğu saptandı. Anahtar Kelimeler: Ayaktan Kan Basıncı İzlemi, Dipper, Non-dipper, Periyodik Sirkadiyen Kan Basıncı