Madde bağımlısı bireylerde içselleştirilmiş damgalama ve öz-yeterliğin relaps üzerine etkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, SOSYAL HİZMET ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİLAN GÜNDOĞAN
Danışman: Ergün HASGÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmanın amacı, madde kullanım öyküsü olan bireylerin sosyo-demografik özelliklerini, öz-yeterlik ve içselleştirilmiş damgalama düzeylerini inceleyerek bu faktörlerin relaps risklerine etkisini analiz etmektir. Elde edilen bulgular ışığında, madde kullanım öyküsü olan bireylerin iyilik hallerini artırarak relaps risklerini en aza indirgemeye yönelik müdahaleler geliştirmek amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada, madde kullanım öyküsü olan bireylerin relaps risklerini etkileyen değişkenlerin tanımlanarak ilişkilendirilmesi amaçlandığı için ilişkisel tarama modeline başvurulmuştur. Bu doğrultuda YEDAM ve Malatya Denetimli Serbestlik Müdürlüğü kuruluşları aracılığıyla 18 yaş üstü DSM-V tanı ölçütlerine göre madde kullanım bozukluğu tanısı alan 230 bireyin katılımıyla anket çalışması yapılmıştır. Örneklem büyüklüğü hesaplanırken G Power 3.1 (Statistical Power Analyses for Windows and Mac) paket programı kullanılmıştır. Liu Y. ve ark. (2020) tarafından yapılan çalışmada öz-yeterlik ve relaps arasındaki 0,057 korelasyon dikkate alındığında; %95 güven (1-α), %95,1 test gücü (1-β), ρ = 0,239 etki büyüklüğü kabul edilmiştir. Hesaplamalar sonucunda örneklem büyüklüğü minimum 185 kişi olarak belirlenmiş ve bu çalışma için 230 bireye ulaşılmıştır. Görüşmelerde araştırmacı tarafından hazırlanan Hastaların Tanımlayıcı ve Hastalığa İlişkin Özelliklerini İçeren Sosyo-demografik Anket Formu, Genel Öz-Yeterlik Ölçeği, Madde Kullanımında İçselleştirilmiş Damgalama Ölçeği ve Metamfetamin Kullanıcılar İçin Relaps Riski Değerlendirme Ölçeği aracılığı ile bilgi toplanmıştır. Veri toplama süreci bireylerin rıza ve istekleri doğrultusunda yüz yüze olarak gerçekleştirilmiştir. Veri analizinde, tanımlayıcı istatistikler, Bağımsız Örneklem T Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, Pearson Korelasyon Testi ve Çoklu Lineer Regresyon Analizi kullanıldı. Bulgular: Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre madde kullanım öyküsü olan bireylerin; cinsiyet, çalışma durumu, madde kullanım sebebiyle eğitim hayatının sekteye uğraması, madde kullanım sebebiyle iş bırakması, ailede madde kullanım öyküsünün olması, toplum, aile ve arkadaşlar tarafından dışlanması ve son olarak gelir durumunun bireylerin relaps riski üzerinde önemli bir etkisi bulunmaktadır. Aynı zamanda düşük öz-yeterliliğin relaps riskine olumsuz etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak madde kullanım öyküsü olan bireylerin büyük bir çoğunluğu kendilerini dışlanmış hissettikleri görülmüş ve içselleştirilmiş damgalama düzeyi yüksek olan bireylerin relaps risklerinin daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Relaps riskine etki eden bağımsız faktörlerin etkisi çoklu lineer regresyon analizi ile değerlendirildiğinde, öz-yeterlik, içselleştirilmiş damgalama, bağımlılık yapan maddeyi ilk kullanma yaşı ve herhangi bir işte çalışma durumunu istatiksel açıdan anlamlı olarak %37,5 oranında açıkladığı belirlenmiştir. Sonuç: Araştırmanın bulguları doğrultusunda, madde kullanım öyküsü olan bireylere yönelik mikro, mezzo ve makro düzeyde somut öneriler geliştirilmiştir. Özellikle madde kullanım bozukluğu tedavisi sona eren bireylerin biyopsikososyal, manevi ve ekonomik olarak hazırlanması sağlanmalıdır. Bu araştırmayla madde kullanım öyküsü olan bireylerin relaps risklerine ilişkin mevcut bulguları doğrulamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğu sonucuna varılmıştır Araştırmada, madde kullanım öyküsü olan bireylerin relaps risklerine ilişkin mevcut bulgular doğrulanmıştır. Bu alandaki araştırmaların devam etmesi ve çalışma sonuçlarının kültüre uygun müdahalelere dönüştürülmesi önerilmektedir.