Sigara içmenin lipid profili, ortalama trombosit hacmi (MPV) ve monosit/yüksek dansiteli lipoprotein (MHR) düzeyleri üzerindeki etkisinin retrospektif araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURHAN KEKLİK ÜŞME
Danışman: Hilal ÖZKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Sigara kullanımı, kardiyovasküler sistem üzerinde çok yönlü olumsuz etkiler oluşturmakta olup, bu etkiler hematolojik ve biyokimyasal parametreler aracılığıyla izlenebilmektedir. Monosit/yüksek dansiteli lipoprotein oranı (MHR), ortalama trombosit hacmi (MPV) ve lipid profili gibi göstergeler, sigara içiminin neden olduğu inflamatuar yanıtı ve aterosklerotik süreci değerlendirmede önemli biyobelirteçlerdir. Bu çalışmada; sigara içmenin lipid profili, MPV ve MHR düzeyleri üzerindeki etkisinin retrospektif araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Bu retrospektif kesitsel çalışma, 01.01.2024–29.11.2024 tarihleri arasında Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran 18–65 yaş arası bireyler üzerinde yürütülmüştür. Örneklem grubu, sigara içen ve içmeyen bireylerden oluşturulmuş, örneklem büyüklüğü G-Power 3.1.9.4 yazılımı ile hesaplanarak en az 150 katılımcı dâhil edilmiştir. Veriler, hasta kayıt sisteminden alınmış ve dışlama kriterlerine uymayan bireyler çalışma dışında bırakılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 yazılımı kullanılmış; normal dağılıma uygunluk Kolmogorov-Smirnov testiyle, karşılaştırmalar ise t-testi, ANOVA, Bonferroni post-hoc, Pearson korelasyon ve çok değişkenli doğrusal regresyon ile değerlendirilmiş, anlamlılık düzeyi p 0.05). Sigara içen ve içmeyen erkek katılımcıların klinik ve biyokimyasal parametreleri karşılaştırıldığında, bazı değişkenlerde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır.Sigara içen gruptaki erkeklerde HDL ile MPV düşük ancak LDL, Total Kolesterol ve Trigliserid oranları yüksektir. Sigara içmeyen erkeklerde HDL düzeyleri anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p 0.05). MPV, CRP, NLR, PLR, MHR ve trombosit gibi diğer hematolojik ve inflamatuvar parametrelerde de anlamlı fark saptanmamıştır (p > 0.05). Bu bulgular, erkek bireylerde sigara kullanımının özellikle HDL düşüşü ve trigliserid artışı üzerinden kardiyovasküler risk profilini etkileyebileceğini göstermektedir. 10-19 yıl süreyle sigara içenlerde LDL, Total Kolesterol ve Trigliserid değerleri içmeyenlere göre daha yüksektir. Sonuç: Bu retrospektif çalışmanın bulguları, sigara içmenin lipid profili, MPV ve MHR gibi önemli biyobelirteçler üzerinde olumsuz etkileri olduğunu açıkça göstermektedir. Sigara içen bireylerde HDL düzeylerinin anlamlı derecede düşük, LDL, toplam kolesterol, trigliserid, MPV ve MHR düzeylerinin ise belirgin şekilde yüksek olduğu bulunmuştur. Ayrıca, bu bozulmaların sigara içme süresiyle birlikte arttığı gözlemlenmiştir. Bu sonuçlar, sigara içmenin sadece akciğer sistemini değil, aynı zamanda kardiyovasküler risk göstergeleri üzerinde de ciddi etkileri olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan aile hekimlerinin, sigara içmeyle ilişkili doğrudan sağlık sorunlarını ve aynı zamanda lipid profili, inflamasyon belirteçleri ve hematolojik parametrelerdeki değişiklikler gibi dolaylı etkilerini de rutin takip sırasında izlemeleri gerektiğini vurgulamaktadır. Özellikle düşük HDL, yüksek MHR ve yüksek MPV gibi parametreler, asemptomatik bireylerde bile kardiyovasküler riskin erken göstergeleri olarak kullanılabilir. Bu nedenle, aile hekimlerinin sigara içenleri düzenli olarak laboratuvar taramalarına yönlendirmeleri, kişiye özel sigara bırakma danışmanlığı sağlamaları ve yaşam tarzı değişikliklerini teşvik etmeleri halk sağlığı açısından büyük önem taşımaktadır. Sonuç olarak, sigara kullanımına bağlı biyobelirteç değişikliklerinin sadece klinik bulgular ortaya çıktıktan sonra değil, aynı zamanda erken evrelerde de koruyucu hekimlik çerçevesinde belirlenmesi ve yönetilmesi gerekmektedir. Aile hekimliği uygulamaları bu koruyucu yaklaşımın kritik bir bileşenini oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sigara, lipid profili, ortalama trombosit hacmi, monosit/ yüksek dansiteli lipoprotein