İnternal karotis arter stenozunda karotis arter stentlemenin ve inflamatuar belirteçlerin serum düzeylerinin kognitif fonksiyonlar ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEMRE GÜÇLÜ ÖZBEYCAN
Danışman: Berna ARLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: İnternal karotis arter stenozları, iskemik inmenin en önemli nedenlerinden biri olarak kabul edilmekte olup, yalnızca inme riski açısından değil, aynı zamanda serebral perfüzyonun azalmasına bağlı olarak ortaya çıkan bilişsel etkiler yönünden de dikkatle değerlendirilmesi gereken bir klinik durumdur. Son yıllarda yapılan çalışmalar, karotis stenozunun serebral hipoperfüzyon, mikroembolizasyon ve serebral otoregülasyonun bozulması gibi patofizyolojik mekanizmalar aracılığıyla kognitif fonksiyonlar üzerinde olumsuz etkilere neden olabileceğini ortaya koymuştur. Ayrıca aterosklerotik sürecin temelinde yer alan sistemik inflamasyonun, karotis arter stenozlarında hem belirleyici hem de ilerleyici bir faktör olarak rol oynadığı bilinmektedir. Bu bağlamda, karotis arter stentleme (KAS) işlemi yalnızca iskemik olayların önlenmesinde değil, aynı zamanda inflamatuar süreçlerin baskılanması ve kognitif işlevlerin iyileştirilmesi açısından da potansiyel faydalar sunabilir. Bu çalışmanın amacı, karotis stenozu tanısı almış hastalarda kognitif performans ve periferik inflamatuar belirteçler ile karotis stenozu arasındaki ilişkiyi değerlendirmek ve KAS'nin bu parametreler üzerindeki etkisini araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Bu prospektif çalışmaya, NASCET kriterlerine göre ≥%70 asemptomatik ya da ≥%50 semptomatik karotis arter stenozu nedeniyle KAS uygulanan 26 hasta ile %50-70 arası asemptomatik karotis stenozu olan ve yalnızca medikal tedavi ile izlenen 26 hasta dahil edilmiştir. Tüm bireylerin başlangıç ve üçüncü ayda bilişsel durumları Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA) ölçeği ile, inflamatuar durumları ise periferik kandan elde edilen NLR, PLR, MHR, CRP, SII ve SIRI gibi belirteçlerle değerlendirilmiştir. Bulgular: KAS uygulanan grupta üçüncü ayda MoCA skorlarında anlamlı artış saptanırken (p<0.05), yalnızca medikal tedavi ile takip edilen grupta anlamlı bir skor düşüşü gözlenmiştir (p<0.05). KAS grubunda özellikle dikkat ve bellek alanlarında belirgin iyileşmeler saptanırken; medikal tedavi grubunda bellek ve sözel akıcılık gibi alanlarda gerileme eğilimi tespit edilmiştir. İnflamatuar belirteçler açısından değerlendirildiğinde, KAS grubunda NLR, SIRI ve CRP düzeylerinde anlamlı azalma saptanırken, medikal tedavi grubunda NLR, SIRI ve PIV düzeylerinde anlamlı artış izlenmiştir. Bilişsel işlevler ile inflamasyon belirteçleri arasında doğrudan anlamlı bir ilişki gösterilememekle birlikte, stentlemenin her iki parametre üzerindeki olumlu etkilerini destekleyen korelasyonlar bulunmuştur. Sonuç: Elde edilen bulgular, karotis arter stentlemenin yalnızca iskemik inme riskini azaltmakla kalmayıp, aynı zamanda kognitif fonksiyonlar ve sistemik inflamasyon düzeyleri üzerinde de olumlu etkiler sağlayabileceğini göstermektedir. Asemptomatik seyreden olgularda dahi karotis stenozunun bilişsel ve inflamatuar etkiler yaratabileceği göz önünde bulundurulduğunda, bu hastaların bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi önem kazanmaktadır. Bulgular, karotis stenozu tanısı alan hastaların yalnızca inme riski açısından değil, nörokognitif düzeyde de izlenmesi gerektiğini vurgulamakta ve ileriye dönük çalışmalarda revaskülarizasyon stratejilerinin bu bağlamda yeniden gözden geçirilmesi gerekliliğine işaret etmektedir.