Remisyonda şizofreni hastalarında kronobiyolojinin frontal bölge işlevleri ve kişilerarası ilişkiler üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLGE ÇINAR
Danışman: Nesrin KARAMUSTAFALIOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Çalışmamızda remisyonda şizofreni hastalarının kronobiyolojik özelliklerinin ve sirkadiyen ritim özelliklerinin incelenmesi; şizofreni hastalarında frontal lop işlevleri, depresif belirtiler, kişiler arası ilişkiler ve sosyal işlevsellik üzerine uyku kalitesi ve kronobiyolojinin etkisinin saptanması, böylece klinisyenler için kronobiyolojinin şizofreni hastalarının tedavisindeki etkilerinin öneminin vurgulanarak şizofreni hastalarının yaşam kalitesinin iyileştirilmesi ve tedavinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamıza İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim Araştırma Hastanesi'ne bağlı birimlerde ayaktan takip ve tedavi edilmekte olan, DSM-5 tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı almış ve komorbid psikiyatrik bozukluğu olmadığı doğrulanmış, dışlama ve dahil etme kriterlerini karşılayan, Andreasen remisyon kriterlerine göre remisyonda olan şizofreni tanılı 185 hasta alınmıştır. Hastalar Sabahçıl Akşamcıl Ölçeğine (SAÖ) göre sabahlılık, akşamlılık veya intermediate kronotiplerine göre gruplara ayrıldıktan sonra Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Calgary Depresyon Ölçeği (CDÖ), Bireysel Sosyal Performans Ölçeği (BSPÖ), Frontal Değerlendirme Bataryası (FDB), Pitssburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Psikolojik İyi Oluş Ölçeği (PİOÖ), Barrat Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BDÖ-KF), Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi (BRDG) uygulanmıştır. BULGULAR: Sabahçıl Akşamcıl Ölçeğine (SAÖ) göre yapılan değerlendirmede hastaların 29'unun (%15,7) akşamlılık, 124'ünün (%67,0) ara ve 32'sinin (%17,3) sabahlılık tip olduğu bulundu. Akşamlılık tip olanların Calgary Depresyon Ölçeği (CDÖ), Pitssburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BDÖ-KF) Plansızlık, BDÖ-KF Dikkatsizlik ve BDÖ-KF Toplam, Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi (BRDG)-Uyku, BRDG-Etkinlikler, BRDG-Sosyal, BRDG-Yeme ve BRDG-Toplam ortalamaları, hem ara tip hem de sabahlılık tip olan hastaların ortalamalarından yüksekti. Akşamlılık tipi hastaların Psikolojik İyi Oluş Ölçeği (PİOÖ), Bireysel Sosyal Performans Ölçeği (BSPÖ)-Toplam puan ortalamaları hem ara tipte hem de sabahlılık tipte olanların ortalamalarından düşük bulundu. PUKİ'ye göre uyku kalitesi iyi olanların SAÖ ve BSPÖ-Sosyal Etkinlik (BSPÖ-SE) ortalamaları, uyku kalitesi kötü olanların ortalamalarından yüksek bulundu. Uyku kalitesi kötü olanların BDÖ-KF Toplam ve tüm alt ölçeklerinin, ek olarak BRDG Toplam ve alt ölçek skor ortalamalarının uyku kalitesi iyi olanların ortalamalarından düşük olduğu bulundu. SAÖ'e göre kronotipler karşılaştırıldığında gruplar arasında Frontal Değerlendirme Bataryası (FDB) skorları arasında farklılık saptanmadı. Çoklu Doğrusal Regresyon Analizine göre tüm şizofreni tanılı hastaların PİOÖ skorlarının %30'unun SAÖ, FDB, CDÖ, Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS) Toplam, BSPÖ Toplam ve BDÖ-KF Motor Dürtüsellik skorları tarafından açıklandığı bulundu. Buna ek olarak regresyon modelinde sadece SAÖ ve CDÖ skorlarının etkili yordayıcılar olduğu değerlendirildi. Çoklu Doğrusal Regresyon Analizine göre BSPÖ-Kişisel ve Sosyal İlişkiler (BSPÖ-KSİ) skorlarının %25'inin SAÖ, BDÖ-KF Motor, PANSS-N, FDB, PUKİ, yaş, hastalık süresi, hastalık başlangıç yaşı, yatış sayısı ve CDÖ skorları tarafından açıklandığı, regresyon modelinde sadece PANSS-N, FDB ve CDÖ skorlarının etkili yordayıcılar olduğu değerlendirildi. Çoklu Doğrusal Regresyon Analizine göre BSPÖ-Rahatsız Edici Saldırgan Davranış (BSPÖ-RSD) skorlarının %15'inin SAÖ, BDÖ-KF Motor, PANSS Toplam, FDB, PUKİ, yaş, hastalık süresi, hastalık başlangıç yaşı, yatış sayısı ve CDÖ skorları tarafından açıklandığı, regresyon modelinde sadece BDÖ-KF Motor, FDB, yaş, hastalık başlangıç yaşı ve hastalık süresinin etkili yordayıcılar olduğu değerlendirildi. SONUÇ: Sabahlılık, ara tip ve akşamlılık tipi olarak üç grup karşılaştırıldığında; akşamlılık tipte olanların, uyku kalitelerinin daha kötü olduğu, dürtüsellik, plansızlık ve dikkatsizlik ve depresif semptom düzeylerinin daha yüksek olduğu saptandı. Akşamlılık tipte olanlarda öznel psikolojik iyi oluş hali, sosyal işlevsellik, özbakım, kişisel ve sosyal ilişkiler hem ara tipte hem de sabahlılık tipte yer alan hastalara göre daha kötü olduğu bulundu. Kronotiplerine göre üç grubun frontal lob işlevleri karşılaştırıldığında gruplar arasında farklılık saptanmadı. Uyku kalitesi iyi olan hastaların çoğunlukla sabahlılık kronotipte oldukları görüldü. Uyku kalitesi iyi olan hastaların dürtüsellik, plansızlık, dikkatsizlik, motor koordinasyon, sosyal etkinlik, sosyal işlevsellik düzeylerinin daha iyi olduğu ve sosyal işlevselliğin bir alanı olan rahatsız edici davranışları daha sık uyguladıkları bulundu. Ek olarak uyku kalitesi kötü olan hastalarda depresif semptom ve psikotik belirti düzeylerinin; biyolojik ritim, uyku ritmi, etkinlik ritmi, sosyal ritim, yeme ritmindeki bozulmaların daha şiddetli olduğu saptandı. Bu sonuçlara göre şizofreni hastalarında kronotip özellikleri ve biyolojik ritim düzensizlikleri, uyku bozuklukları gibi problemler hastaların depresif belirtilerinde, bilişsel işlevlerinde ve sosyal işlevselliklerinde bozulmayı arttırmaktadır. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Kronobiyoloji, Uyku, Frontal Lop İşlevleri, Kişiler Arası İlişkiler, Sosyal İşlevsellik İletişim adresi: bilgecnr@hotmail.com