Hemiplejik hastalarda sanal gerçeklik uygulamalarının üst ekstremite fonksiyonlarına, aktivite ve katılıma etkileri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL GAZİOSMANPAŞA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PINAR DOĞAN
Danışman: Ebru YILMAZ YALÇINKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı serebrovasküler olay (SVO) sonrası inme gelişen hemiplejik hastalarda konvansiyonel rehabilitasyon programına ek olarak uygulanan sanal gerçeklik (SG) destekli üst ekstremite rehabilitasyonunun üst ekstremite fonksiyonları, günlük yaşam aktiviteleri (GYA) ve katılıma etkilerini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışma tek kör, prospektif, randomize kontrollü, tek merkezli bir klinik çalışmadır. Kliniğimize başvuran hastalardan 18 yaş üstü, iskemik veya hemorajik inme sonrası ilk 12 ay içinde olan, hemipleji tanılı 40 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalar konvansiyonel tedavi (KT) grubu (n=20) ve SG grubu (n=20) olarak iki gruba randomize edildi. KT grubu 4 hafta boyunca haftanın 5 günü her gün 1 saat KT aldı. SG grubu 4 hafta boyunca haftanın 5 günü KT'ye ek olarak (Becure GmbH firmasından kiralanan) Leap Motion cihazında yüklü üst ekstremite fonksiyonlarını geliştirmeye yönelik 4 oyunun her birini 10 dk oynayıp toplam 40 dk ekstra egzersiz yaptı. Birincil sonuç ölçütü olarak üst ekstremite fonksiyonları için Fugl Meyer Üst Ekstremite Değerlendirme Ölçeği (FMA-UE) kullanıldı. İkincil sonuç ölçütü olarak üst ekstremite fonksiyonları için Üst Ekstremite Selektif Kontrol Skalası (SCUES), el fonksiyonu için Dokuz Delikli Tahta Çivi Testi (NHPT), GYA ve katılımı değerlendirmek için Kol,Omuz ve El Yaralanması Anketi Türkçe Versiyonu (DASH-T) ile İnmeye Özgü Yaşam Kalitesi Ölçeği (SS-QOL) kullanıldı. Hastalar tedavi başlangıcında (T0), 4 haftalık tedavi bitince (T1), tedavi bitiminden 1 ay sonra (T2) ve tedavi bitiminden 3 ay sonra (T3) olmak üzere toplam 4 kere değerlendirildi. Bulgular: Gruplar arasında demografik özellikler ve klinik parametreler açısından çalışma durumu haricinde istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. SG grubundaki çalışan hasta sayısının, KT grubundaki çalışan hasta sayısından istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,006). Gruplar arasında başlangıç muayenesinde FMA-UE, DASH-T, NHPT düzeyi açısından istatistiksel olarak anlamlı fark yoktur (sırasıyla p=0,719, p=0,183, p=0,533). SG grubunda KT grubuna göre T0 değerlendirmesinde SCUES ve SS-QOL düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulundu (p<0,05). Tedavi tipinin FMA-UE, SCUES, DASH-T ve SS-QOL düzeyleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı güçlü etkisi vardır (p<0,001). Tedavi tipi NHPT değeri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı orta etkiye sahiptir (p=0,015). Zamanın FMA-UE, SCUES, DASH-T, SS-QOL ve NHPT düzeyleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı güçlü etkisi vardır (p<0,001). Dört aylık takip ve muayeneler sonunda hem KT hem de SG grubunda; FMA-UE, SCUES, DASH-T, SS-QOL, NHPT düzeylerinde grupların kendi içinde istatistiksel olarak anlamlı iyileşme olduğu bulunmuştur (p<0,001). Ancak KT grubunda T2 FMA-UE, SCUES ve NHPT düzeylerine göre T3 düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir kötüleşme mevcuttur (sırasıyla p<0,001, p=0,002, p<0,001). SG grubunda ise T2-T3 FMA-UE düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı iyileşme mevcut (p<0,001), T2-T3 SCUES düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yokken T2 NHPT düzeyine göre T3 düzeyinde anlamlı kötüleşme mevcuttur (p<0,001). Gruplar arası karşılaştırma yapıldığında SG grubunda KT grubuna göre FMA-UE, SCUES, DASH-T, SS-QOL ve NHPT ölçütlerinde tüm değerlendirilen zamanlarda anlamlı olarak daha fazla iyileşme olduğu bulunmuştur (p<0,001). Sonuç: Araştırmamızda inmeli hastalarda konvansiyonel rehabilitasyon programına ek olarak uygulanan SG destekli rehabilitasyonun tek başına KT'ye göre hastaların üst ekstremite fonksiyonlarında, GYA'da ve katılımlarında daha fazla iyileşme sağladığı görülmüştür. KT ye eklenen SG tedavileri gelecek vaat eden tedavilerdir. Ancak; bu sistemlerin genel kullanıma girmeden önce daha büyük hasta grupları ve detaylandırılmış tedavi protokolleriyle yapılan, daha uzun takip süresi içeren yeni çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Aktivite, Hemipleji, Katılım, Sanal Gerçeklik Uygulamaları, Üst Ekstremite Fonksiyonu