Akut üst gastrointestinal sistem kanamasında erken prognostik risk faktörlerı̇nı̇n belı̇rlenmesı̇

BUKET KARSAVURANOĞLU

Akut üst gastrointestinal sistem kanamasında erken prognostik risk faktörlerı̇nı̇n belı̇rlenmesı̇

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BUKET KARSAVURANOĞLU

Danışman: İhsan ATEŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Akut üst gastrointestinal sistem kanamaları, yaygın görülen bir klinik sorun olup, hastalarda önemli morbiditelere ve sağlık maliyetlerinde artışa neden olan gastroenterolojik acil durumlardan birisidir. Yüksek tanı ve tedavi maliyeti ile birlikte olan bu klinik sorunun en uygun şekilde yönetilmesinde, erken tanı, risklerin ve kanama ciddiyetinin hastaneye yatış sırasında belirlenmesi, prognozun iyileştirilmesinde büyük rol oynamaktadır. Kılavuzlarda bu hastaların yönetiminde, erken dönemde düşük ve yüksek risk grubu olarak sınıflamaların yapılması önerilmektedir. Şimdiye kadar yayınlamış bir çok akut üst gastrointestinal sistem kanama risk skorlama sistemi mevcuttur. Ancak klinikte rutin olarak kullanılan, genel kabul gören bir skorlama sistemi henüz bulunmamaktadır. Üst gastrointestinal sistem kanaması ile başvuran hastalarda; mortalite oranı, hospitalizasyon süresi, tekrar kanama riski, acil müdahale ihtiyacının belirlenmesi gibi prognozu etkileyen faktörleri öngörebilecek, prognozu belirlemeye yardımcı olabilecek düşük maliyetli, kolay ulaşılabilen, invaziv olmayan yöntemlere ihtiyaç duyulmaktadır. Rockall skorlama sistemi, Glasgow Blatchford Risk skorlama sistemi, T skoru, AIMS65 risk skoru, Baylor Kanama skoru, Cedars-Sinai Tıp Merkezi Tahmin İndeksi(CSMPI), The Progetto Nazionale Emorragia Digestiva (PNED) skorlama sistemi gibi çeşitli risk skorlama sistemleri, ÜGİS kanamasında sonuçları tahmin etmek için geliştirilmiştir. Biz çalışmamızda, acil servise üst gastrointestinal sistem kanaması ile başvuran hastalarda hastaneye başvuru anında, düşük maliyetli, kolay elde edilebilen ve invaziv olmayan verilerle, erken dönemde prognozu öngörmeye yardımcı olacak risk faktörlerini belirlemeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem : Ankara Şehir Hastanesi acil servisinde, 1 Şubat 2019 ile 30 Eylül 2020 tarihleri arasında akut üst gastrointestinal sistem kanama ön tanısıyla takip edilen 18 yaş ve üzerindeki hastalar retrospektif olarak taranarak değerlendirildi. Hastalar varis dışı ve varise bağlı üst gastrointestinal kanaması olarak iki gruba ayrıldı. Üst gastrointestinal kanama sebebiyle çok sayıda acil servis başvurusu olan hastaların, yalnızca ilk başvurusu çalışmaya dahil edildi. Veriler, hastaların elektronik, matbu dosyaları üzerinden ve ICD tanı kodları kullanılarak elde edildi. Her hasta için yaş, cinsiyet, başvuru şikayeti (hematemez, melena, hematokezya, senkop), komorbiditeler, ilaç kullanımı( antiagregan, antikoagülan, NSAII, steroid ), geçirilmiş üst gastrointestinal kanama öyküsü, fizik muayene bulguları (sistolik ve diyastolik kan basıncı, nabız, genel durum), laboratuvar parametreleri (BUN, Üre, ALT, AST, GGT, LDH, amilaz, albumin, hemoglobin, hematokrit, MPV, PDW, platelet, nötrofil, lenfosit, lökosit, INR, laktat, aPTT, kan grubu), yoğun bakım ve servis yatış süreleri, acil servise başvurudan endoskopi işlemine kadar olan süre saat olarak belirlendi; 30 günlük mortalite ve tekrar kanama durumları sistem üzerinden belirlenip kayıt edildi. Her hastanın; Klinik ve Full Rockall skoru, Glasgow Blatchford risk skoru, AIMS65 skoru, T skoru, Baylor Kanama skoru, Cedars-sinai Tıp Merkezi Tahmin İndeksi, The Progetto Nazionale Emorragia Digestiva (PNED) skorlama sistemine göre risk skorları hesaplandı. Bulgular: Toplam 557 akut üst gastrointestinal sistem kanamalı olgu belirlendi. Laboratuvar ve klinik verileri eksik olan ve dahil edilme kriterlerini karşılamayan 63 hasta çalışma dışı tutuldu. Ortalama yaş 64,6 ± 18,5 yıl olarak belirlendi. Olguların %66,4'ü erkekti. Klinik prezantasyon %69,4 oranında en sık melena ve en sık ÜGİS kanama nedeni peptik ülser kanaması olarak bulundu. Komorbidite oranı %72,7 ve en sık komorbiditenin HT olduğu saptandı. Hastalarda ilaç kullanım oranı %58,9 idi ve en sık kullanılan ilaç grubunun antiplatelet ve antiinflamatuar ilaçlar olduğu belirlendi. Ortanca servis yatış süresi 2 gündü. Mortalite %7,5 ve tekrar kanama %6,9 oranında görüldü. Olguların %34'ünde YBÜ yatış ihtiyacı oldu. Genel hasta popülasyonunda laboratuvar parametreleri incelendiğinde; ortalama üre, BUN, INR, laktat değerleri yüksek ; albümin, hb, hematokrit değerleri düşük saptandı. Ortanca endoskopi yapılma süresi <12 saat idi. Ortanca Klinik Rockall skoru 3 (aralık:0-7), ortanca Full Rockall skoru 5 (aralık:0-10), ortanca Glasgow Blatchford skoru 9 (aralık: 0-19), ortanca AIMS65 skoru 1 (aralık: 0-9), ortanca T skoru 9 (aralık: 4-12), ortanca CSMCPI skoru 4 (aralık: 0-18), ortanca BBS skoru 10 (aralık: 0-22) ve ortanca PNED skoru 2 (aralık: 0-13) olarak belirlendi. Tekrar kanama riski ile ilişkili prediktörler; Geçirilmiş ÜGİS kanama varlığı, AIMS65 skorunda artış, CSMPI skorunda artış ve Forrest 1A-2B (yüksek risk) grubu olarak belirlendi. Mortalite riski ile ilişkili prediktörler; AIMS65 skorunda artış, T skorunda azalma ve PNED skorlama sisteminde artış olarak bulundu. Sonuç : ÜGİS kanaması, tanı tedavi alanındaki gelişmelere rağmen mortalite oranı hala yüksek seyreden tıbbi acil bir durumdur. Hastaneye başvuru anında, düşük maliyetli, kolay elde edilebilen, invaziv olmayan verilerle, prognozu öngörmeyi sağlayacak erken prognostik risk faktörlerinin belirlenmesine gerek duyulmaktadır. Hastaların morbidite ve mortalite sonlanımlarını olumsuz yönde etkilemeden, erken ve zamanında yapılan risk belirleme skorlamaları ile mevcut kaynakların doğru kullanımı ve maliyet düzeylerinde azalma sağlanabilir.