Pediatri polikliniğine başvuran 6 yaş ve üzeri çocukların   ebeveynlerinin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu hakkındaki bilinç düzeyi

FATMA ZEHRA ŞAHİN

Pediatri polikliniğine başvuran 6 yaş ve üzeri çocukların ebeveynlerinin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu hakkındaki bilinç düzeyi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY DR. SADİ KONUK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATMA ZEHRA ŞAHİN

Danışman: Sadık Sami HATİPOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocuklarda, ergenlerde ve yetişkinlerde fazlaca görülen kişinin gelişim ve işlevselliğini olumsuz yönde etkileyen nörogelişimsel bozukluk olarak tanımlanır. DEHB' nin dünya çapında %5,29 ' luk bir epidemiyolojik prevalansı [%5,01–%5,56] vardır ve bu nedenle çocukluk ve ergenlik döneminde en yaygın psikiyatrik bozukluklardan biridir. Bu araştırmanın amacı; 6 yaş ve üzeri çocukların ebeveynlerinin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu hakkındaki bilgi düzeylerini, farkındalıklarını arttırmak ve ebeveynleri gerekli olduğunda çocuk psikiyatrisine başvurmanın önemi ile ilgili bilinçlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız tanımlayıcı, kesitsel bir anket çalışmasıdır. Anketimizde, sosyodemografik özellikler ve çocuk psikiyatrisi ile ilgili genel bilgileri içeren 17 sorudan ve Türkçe geçerlilik güvenilirlik çalışması yapılan "Turgay DSM-IV Yıkıcı Davranım Bozuklukları Tarama ve Derecelendirme Ölçeği (T-DSM-IV-S, Turgay DEHB Ölçeği)" nden yararlanılmıştır. Ölçek toplam 41 maddeden oluşmakta olup, bu çalışmada yalnızca dikkat eksikliği (9 madde) ve hiperaktivite/dürtüsellik (9 madde) alt boyutları kullanılmıştır. Her madde, 0 (hiç yok), 1 (biraz), 2 (fazla/sık) ve 3 (çok fazla/çok sık) puanlanan 4'lü Likert tipi ölçek ile değerlendirilmiştir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite/dürtüsellik alt boyutları için klinik anlamlılık, ilgili 9 maddeden en az 6'sının 2 veya 3 puan almasıyla belirlenmiştir. Çalışmamızda ayrıca, ≥6 puan alan bireyler klinik düzeyde tanıya uygun olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, Turgay DEHB Ölçeği' ne yönelik maddelerin her biri için ebeveynlere üç soru yöneltilmiştir: "Bir çocukta bu durumu gördüğünüzde bu çocuk için DEHB tanısı aklınıza gelir mi?", "Çocuğunuzda bu şikayet olsaydı çocuk psikiyatrisine başvurur muydunuz?" ve "Başka bir çocukta görürseniz çocuğun anne/babasına çocuk psikiyatrisine başvurmasını önerir misiniz?" Bu yaklaşım, ailelerin gözlemlerinin ve değerlendirmelerinin araştırmaya sistematik şekilde dahil edilmesini sağlamıştır. Araştırmanın örneklemini, İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Pediatri Polikliniği'ne başvuran 6 yaş ve üzeri toplam 278 çocuğun ebeveynleri oluşturmaktadır. Verilerin analizinde SPSS 17.0 programı kullanılmış olup p < 0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 63 kişi (%22,66) erkek, 215 kişi (%77,34) kadın olmak üzere toplamda 278 kişi katılmıştır. <20 yaş olan 1 kişi (%0,36), 20-30 yaş olan 61 kişi (%21,94), 31-40 yaş olan 129 kişi (%46,40), 40 yaş ve üzeri olan 87 kişi (%31,29)'dir. Çalışmaya katılanlardan hastanelerde çocuk psikiyatrisi bölümünün olduğunu bilen 195 kişi (%70,14), çocuğunda çocuk psikiyatri başvurusu olan 66 kişi (%23,74), çocuğunda DEHB tanısı olan 29 kişi (%10,43) ve Ailede DEHB tanılı birey olan 64 kişi (%23,02)' dir. Katılımcıların çocuklarının Turgay DEHB Ölçeği' ne göre Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite klinik tanıyı karşılama kriterlerinin genel dağılımları incelendiğinde Dikkat Eksikliği kriterleri anlamsız olan 243 kişi (%87,41), klinik tanıya uygun olan 35 kişi (%12,59); Hiperaktivite kriterleri anlamsız olan 247 kişi (%88,85), klinik tanıya uygun olan 31 kişi (%11,15); Birleşik Tip DEHB kriterleri anlamsız olan 263 kişi (%94,95), klinik tanıya uygun olan 14 kişi (%5,05)'dir. Çocuk psikiyatri başvurusu olanlarda DEHB klinik tanıya uygun olma oranı, başvurusu olmayanlara göre daha yüksektir (p:<0,001). Turgay DEHB Ölçeği' ne yönelik maddelerin her biri için ebeveynlere 'Bir çocukta bu durumu gördüğünüzde bu çocuk için DEHB tanısı aklınıza gelir mi, çocuğunuzda bu şikayet olsaydı çocuk psikiyatrisine başvurur muydunuz ve bir başka çocukta görürseniz çocuğun anne/babasına çocuk psikiyatrisine başvurmasını önerir misiniz?' olarak 3 soru yöneltilmiştir. Dikkat eksikliği kriterlerinin hemen hepsi için 3 soruya da %50'nin üzerinde bir oranla evet cevabı verilirken; hiperaktivite kriterlerinin dokuz maddesi içinde sadece 3 soruya hayır deme oranı evet deme oranından yüksektir. DEHB tanısı almayan çocukların ebeveynlerinin Turgay DEHB Ölçeği maddelerine sorulan 'Çocuğunuzda Bu Şikayet Olsaydı Çocuk Psikiyatrisine Başvurur Muydunuz?' sorusuna verilen cevaplara bakıldığında çoğu madde için evet deme oranı belirgin yüksek bulunmuştur. Katılımcıların Turgay DEHB Ölçeği maddelerini bir başka çocukta görmesi durumunda çocuğun anne/babasına çocuğunu çocuk psikiyatrisine götürmesini önerme oranları maddelerin çoğu için %50' nin üstündedir. Sonuç: Çalışmamıza katılan 278 ebeveynin genel bilgi ve bilinç düzeyi yeterli bulunmuştur. Ancak, bazı ailelerde çocuklarının psikiyatrik bir hastalıkla etiketlenme korkusu, psikiyatrik müdahaleye yönelik direnç ve iletişim eksikliği gibi nedenlerle DEHB vakalarının gözden kaçabileceği düşünülmektedir. Ruhsal bozukluklara ilişkin toplumdaki bilgi eksiklikleri ve damgalayıcı yaklaşımlar, erken tanı ve etkin tedaviyi engellemektedir.