Osteoporoz hastalarında pankreatik ekzokrin yetmezliği araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HASAN CENKÇİ
Danışman: Hakan DEMİRCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, osteoporoz hastalarında pankreatik ekzokrin fonksiyonun fekal elastaz düzeyi üzerinden değerlendirilmesi, pankreatik ekzokrin yetmezliği sıklığının araştırılması ve fekal elastaz düzeylerinin osteoporoz varlığı, kemik mineral yoğunluğu ve bazı klinik-biyokimyasal parametrelerle ilişkisinin incelenmesidir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniğinde yürütülen kesitsel, vaka-kontrol tipinde bir çalışmadır. Çalışmaya 73 osteoporoz hastası ile 68 kontrol olgusu olmak üzere toplam 141 postmenopozal katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, yaşam tarzı verileri, komorbid hastalıkları, antropometrik ölçümleri, biyokimyasal parametreleri ve kemik mineral yoğunluğu değerleri kaydedilmiştir. Pankreatik ekzokrin fonksiyon dışkıda fekal elastaz düzeyi ile değerlendirilmiş, ≤200 µg/g değeri pankreatik ekzokrin yetmezliği lehine kabul edilmiştir. Bulgular: Fekal elastaz düzeyi osteoporoz grubunda kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur [319,00 (157,00–562,00)'a karşı 201,50 (119,50–408,50); p=0,006]. Benzer şekilde, fekal elastazın ≤200 µg/g olma oranı kontrol grubunda %50,0 iken osteoporoz grubunda %32,9 bulunmuştur (p=0,039). Osteoporoz grubunda düşük fekal elastaz düzeyine sahip hastalarda kilo (p=0,019) ve vücut kitle indeksi (p=0,005) anlamlı olarak daha düşük saptanmıştır. Ancak yaş ve vücut kitle indeksi için düzeltme yapıldığında fekal elastaz kategorilerinin lomber ve femoral kemik mineral yoğunluğu üzerinde bağımsız anlamlı etkisi gösterilememiştir. Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde vücut kitle indeksi (OR=0,917; %95 GA: 0,861–0,976; p=0,007), açlık kan şekeri (OR=0,990; %95 GA: 0,981–1,000; p=0,043) ve fekal elastaz düzeyi [100 birim artış için OR=1,265; %95 GA: 1,065–1,504; p=0,008] osteoporoz varlığının bağımsız belirleyicileri olarak saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışmada osteoporoz hastalarında pankreatik ekzokrin yetmezliğinin beklenenin aksine daha sık olmadığı, buna karşılık fekal elastaz düzeylerinin daha yüksek olduğu gösterilmiştir. Bulgular, osteoporoz ile pankreatik ekzokrin fonksiyon arasındaki ilişkinin yalnızca klasik malabsorbsiyon temelli mekanizmalarla açıklanamayabileceğini, daha karmaşık metabolik yolların da rol oynayabileceğini düşündürmektedir. Bu ilişkinin aydınlatılabilmesi için daha geniş örneklemli, prospektif ve mekanistik çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Osteoporoz, pankreatik ekzokrin yetmezlik, fekal elastaz, kemik mineral yoğunluğu