Günübirlik antimikrobiyal tedavi ünitelerinin klinik kullanımındaki yeri ve maliyet etkinliğinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BAHADIR ORKUN ÖZBAY
Danışman: Aliye BAŞTUĞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günübirlik antimikrobiyal tedavi ünitelerinde (GATÜ) ayaktan parenteral antibiyotik tedavisi (APAT), dünyada kırk yılı aşkın süredir uygulanmaktadır. Ülkemizde henüz yeterince yaygın olarak kullanılmamaktadır. Çalışmamızda, Türkiye perspektifinden günübirlik antimikrobiyal tedavi ünitesinin (GATÜ) direkt ve indirekt maliyet etkinlik analizinin yapılması amaçlanmıştır. Ek olarak, GATÜ'de tedavi edilen hastalarda bulunan enfeksiyonların ve kullanılan antibiyotiklerin belirlenmesi, ortalama tedavi sürelerinin ve tedavi başarısının saptanması amaçlanmıştır. Ayrıca hastalara GATÜ ile ilgili memnuniyet anketi uygulanarak hasta memnuniyetinin de tespit edilerek ülkemizde bu ünitelerin yaygınlığının artırılması yönünde farkındalık oluşturulması hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem Ocak 2019- Ocak 2021 tarihleri arasında GATÜ'ye yönlendirilen hastalardan, gönüllü olur formunu imzalayanlar çalışmaya dahil edildi. Çalışma, prospektif tek merkezli bir kohort çalışmasıdır. Hastanenin elektronik kayıtları kullanılarak, demografik veriler, klinik tanılar, enfeksiyon etkenleri ve antimikrobiyal direnç durumları, laboratuvar sonuçları kaydedildi. Maliyet analizi için kullanılan veriler (hastanın hastaneye gelirken kullandığı araç (otobüs, şahsi araç, metro vs), günlük yol masrafı, refakatçi durumu) hastalar ile yüz yüze görüşülerek elde edildi. Veriler IBM SPSSv22 istatistik paketi kullanılarak analiz edildi. p<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular Çalışmaya dahil edilen olguların 169'u (%55) erkek olup, ortanca yaş 58 (20-93) olarak saptandı. Olguların 175'i (%57) polikliniklerden GATÜ' ye yönlendirilen hastalardan oluşmakta idi. Olguların 237'sinde (%77.2) en az bir eşlik eden hastalık tespit edildi. En sık eşlik eden hastalık diabetes mellitus (%32.6) olarak saptandı. GATÜ'de tedavi edilen olgulardaki enfeksiyonların dağılım sıklığı değerlendirildiğinde; en sık üriner sistem enfeksiyonu (%69.7, n= 214), sonrasında sırasıyla kronik osteomyelit ve kan dolaşım enfeksiyonu olduğu tespit edildi (Tablo 4.2). Olguların 123'ünün (%40.1) tedavisinin ampirik olarak başlandığı, %59.9'na ise kültür sonucuna göre tedavi verildiği saptandı. En sık kullanılan antibiyotikler sırasıyla ertapenem (%69.7, n= 248), teikoplanin (%11.4, n= 35) daptomisin (%5.5, n= 17) 17 (%5.5) idi. Enfeksiyon etkeni tespit edilen 212 olgudaki etken dağılımı incelendiğinde en sık tespit edilen ilk üç etken sırasıyla Escherichia coli (%45.3, n= 139), Klebsiella pneumoniae (%7.5, n= 23), Staphylococcus aureus (%6.2, n= 19) olarak saptandı. E. coli suşlarında genişlemiş spektrumlu beta laktamaz (GSBL) pozitiflik oranı %90.6 (n=126) olarak tespit edildi. Gram pozitif etkenlerdeki direnç durumu değerlendirildiğinde; Stafilokoklardaki metisilin direnci %58.3 (n= 14) olarak tespit edildi. Olgularda tedavi ilişkili yan etki sıklığı %5.2 (n= 16) olup, en sık yan etki hepatotoksisite olarak saptandı. En sık yan etki görülen ilaç ertapenem idi. GATÜ'de tedavi uygulaması ile çalışmamız süresince toplamda 3040 yatak günü kurtarıldı. Yaklaşık 2 yıllık süreçte günlük mean 4.16±SD yatak kurtarıldı. Olguların 283'ünün (%92.2) planlanan tedavisi tamamlandı ve tedavi öncesi belirlenen tedavi amaçlarına ulaştıkları saptandı. Olguların 28 günlük takipleri sonucunda %10.4'ünün (n= 32) enfeksiyon sebebi ile tekrar başvurduğu tespit edildi. Tekrar başvuruyu etkileyebilecek olası faktörler analiz edildiğinde; en az bir komorbidite varlığı ve son bir yıl içerisinde immunsupresif tedavi almak istatistiksel anlamlı risk faktörleri olarak saptandı (p=0.001). Hasta memnuniyet anketine katılım oranı %91.2 idi. Ankette memnuniyet ölçeği sonucu 4.66 (±0.33) olarak tespit edildi. Maliyet analizi sonucunda toplamda 485.094,998 TL tasarruf edildiği tespit edildi. Hasta başına ise 1.580,114 TL tasarruf edildiği saptandı. Sonuç Türkiye'nin sağlık sistemindeki geri ödeme koşulları ve döviz kurları göz önüne alındığı zaman, diğer ülkelere göre maliyet kazanımının daha az olduğu görülse de maliyet analizi sonucunda GATÜ'de tedavi uygulamasının, yatan hastaya göre %50 daha az maliyetli olduğu ve hasta memnuniyetinin de oldukça yüksek olduğu saptandı. Sonuç olarak dünyada birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de APAT uygulamaları güvenli ve etkin olup yaygınlaştırılması ülkemiz ve milletimiz adına yararlı olacaktır.