80 yaş ve üzeri hastaların birinci basamak sağlık hizmetlerinden faydalanmasının önündeki engeller
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞÇE ÖZDEMİR BAŞARAN
Danışman: Hakan DEMİRCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, 80 yaş ve üzeri bireylerde sağlık hizmeti kullanımını sınırlayan başlıca engelleri belirlemeyi ve bu engeller ile birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuru arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel tanımlayıcı çalışma, Aile Sağlığı Merkezine başvuran 80 yaş ve üzeri bireyler arasında yürütülmüştür. Toplam 228 katılımcı yüz yüze görüşme yöntemiyle değerlendirilmiştir. Veriler; olgu rapor formu, Otur-Kalk ve Kalk-Yürü testleri, Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri ölçeği, Lawton–Brody Enstrümantal Günlük Yaşam Aktiviteleri ölçeği, Yaşlılarda Kendini İhmal ölçeği, PHQ-2, Geriatrik Depresyon Ölçeği ve Standardize Mini-Mental Test kullanılarak toplanmıştır. İlişkiler parametrik olmayan korelasyon analizleri ile incelenmiş; Aile Sağlığı Merkezine bağımsız başvuruyu (evde sağlık hizmeti alma durumuna karşı) yordayan etmenler çok değişkenli ikili lojistik regresyon ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Ortalama yaş 83,73±3,57 olup katılımcıların %56,6'sı kadındı. Katılımcıların %90,4'ü mobil olarak sınıflandırılmasına karşın, %49,6'sı sağlık hizmetine erişimi geciktiren bir faktör olarak ulaşımı bildirmiştir. Başvuru şekli açısından, %67,1'i Aile Sağlığı Merkezine bağımsız olarak başvururken %32,9'u evde sağlık hizmetlerinden yararlanmıştır. Katılımcıların %68,0'ı randevunun gerekli olmadığını belirtmiş; ancak randevu gerektiğinde, randevular en sık katılımcının çocuğu tarafından alınmıştır (%77,6). Çok değişkenli analizde, daha yüksek Lawton–Brody enstrümantal günlük yaşam ölçeği puanı (OR=1,42, %95 GA: 1,15–1,76) ve daha yüksek PHQ-2 puanı (OR=2,29, %95 GA: 1,07–4,88) Aile Sağlığı Merkezine bağımsız başvuru olasılığının artmasıyla bağımsız olarak ilişkili bulunmuştur. Sonuç: Çok ileri yaş grubunda, mobil olan bireyler arasında dahi birinci basamak sağlık hizmetlerine erişimi sınırlayan engeller sıktır. Ulaşım kısıtlılıkları ve randevu ile ilişkili süreçlerde yakınlara bağımlılık, erişimin çevresel ve fonksiyonel faktörler tarafından şekillendiğini göstermektedir. Ulaşım desteğine ve yaş dostu hizmet organizasyonuna odaklanan müdahaleler, bu popülasyonda birinci basamak sağlık hizmetlerine eşit erişimi geliştirebilir. Anahtar Kelimeler: birinci basamak sağlık hizmetleri; yaşlı bireyler; erişim engelleri; enstrümantal günlük yaşam aktiviteleri; depresyon