80 yaş üzeri bireylerde pnömokok ve influenza bağışıklaması üzerine etkili faktörlerin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL SAYGILI
Danışman: Hakan DEMİRCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, 80 yaş ve üzerindeki bireylerde pnömokok ve influenza aşılanma durumlarının; günlük yaşam aktiviteleri, kognitif işlevler ve yaşlı istismarı risk faktörleriyle ilişkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Böylece aşılanma durumunun yaşlı bireylerde fonksiyonel bağımsızlık, bilişsel yeterlilik ve korunmasızlık göstergeleri üzerindeki olası etkileri ortaya konulmuştur. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırma, aile hekimliği polikliniğine başvuran 80 yaş ve üzeri 212 bireyle yürütülmüştür. Katılımcıların demografik özellikleri, kronik hastalık öyküleri ve ilaç kullanımları kaydedilmiştir. Aşılama öyküleri pnömokok ve influenza açısından sorgulanmıştır. Fonksiyonel durum Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği, kognitif işlevler Standardize Mini Mental Test (SMMT) ile, istismar riski ise Hwalek-Sengstock Yaşlı İstismarı Tarama Testi ile ve Yaşlı İhmali Değerlendirme Anketi ile değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde Ki-Kare testi, Mann Whitney U testi, bağımsız gruplar t testi, korelasyon analizleri ve çoklu lojistik regresyon modelleri kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların %39,2'si pnömokok, %29,2'si influenza aşısı yaptırmıştır. Pnömokok aşısı olanların Mini Mental Test puanlarının olmayanlara göre anlamlı derecede yüksek olduğu (p=0,008), influenza aşısı olanların ise hem Mini Mental Test (p<0,001) hem de Günlük Yaşam Aktiviteleri puanlarının (p<0,001) daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca influenza aşısı olanlarda yaşlı ihmal puanlarının daha düşük olduğu bulunmuştur (p=0,003). Korelasyon analizlerinde günlük yaşam aktiviteleri ile bilişsel işlevler arasında pozitif (p<0,05), yaşlı ihmal ve istismar puanlarıyla negatif (p<0,05) yönde ilişkiler gözlenmiştir. Lojistik regresyon modellerinde, ev hanımı olmanın pnömokok aşısı yaptırma olasılığını azalttığı (OR=0,273; p=0,027), dul olmanın ise influenza aşısı yaptırma olasılığını düşürdüğü (OR=0,454; p=0,029) belirlenmiştir. Mini Mental Test puanındaki her bir birim artış influenza aşısı yaptırma olasılığını artırmıştır (OR=1,078; p=0,042). Sonuç: Araştırma, yaşlı bireylerde aşılanma durumunun yalnızca enfeksiyonlardan korunmada değil, aynı zamanda bilişsel işlevlerin ve fonksiyonel bağımsızlığın sürdürülmesinde de önemli göstergelerle ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, aşılanma oranlarının artırılması için risk gruplarına özel stratejilerin geliştirilmesi ve yaşlılarda kognitif ve fonksiyonel değerlendirmelerin aşı programlarıyla birlikte ele alınması gerektiğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Yaşlılık, Pnömokok Aşısı, İnfluenza Aşısı, Günlük Yaşam Aktiviteleri, Kognisyon, Yaşlı İstismarı