Akut böbrek yetmezliğinde beş yıllık takip sonucunda klinik sonlanım
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİLAL İREM UYGUN
Danışman: İhsan ATEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Akut böbrek yetmezliği (ABY), ani böbrek fonksiyon kaybıyla karakterize, yüksek mortalite oranları ve uzun vadede kronik böbrek hastalığı (KBH) veya son dönem böbrek yetmezliği (SDBY) gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilen önemli bir klinik durumdur. ABY'nin prerenal, renal ve postrenal olmak üzere farklı etyolojik nedenleri bulunmakta olup, bu nedenler hastalığın seyrini ve sonuçlarını önemli ölçüde etkilemektedir. Literatürde ABY'nin epidemiyolojisi, etyolojisi ve klinik sonlanımları üzerine yapılan çalışmalar bulunmakla birlikte, bu faktörlerin birlikte değerlendirildiği, uzun takip süreli ve geniş hasta popülasyonunu içeren çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, ABY olgularının epidemiyolojik ve etyolojik özelliklerini analiz ederek, bu özelliklerin ABY sonrası gelişebilecek klinik sonlanımlarla ilişkisini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, acil servise ABY ile başvuran hastaların epidemiyolojik ve etyolojik profillerini değerlendirmek ve taburculuk sonrası 1, 2, 3, 4 ve 5 yıllık klinik sonlanımlarını analiz etmek amacıyla tek merkezli, retrospektif-prospektif ve kesitsel bir çalışma olarak tasarlanmıştır. Çalışma, Şubat 2019 - Aralık 2021 tarihleri arasında, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Bilkent Şehir Hastanesi'ne başvuran ve KDIGO kriterlerine göre ABY tanısı alan 18 yaş ve üzeri 1011 hasta üzerinde gerçekleştirilmiştir. Hastaların demografik verileri, laboratuvar bulguları, ABY etyolojileri (prerenal, renal, postrenal), kısa ve uzun dönem klinik sonlanımları (iyileşme, kronik böbrek hastalığı gelişimi, hemodiyaliz ihtiyacı, sağkalım) retrospektif olarak incelenmiştir. Uzun dönem takiplerinde, hastaların yıllık ortalama glomerüler filtrasyon hızı (GFH) değerleri, rekürren ABY, kronik böbrek hastalığı (KBH) gelişimi ve mortalite oranları değerlendirilmiştir. İstatistiksel analizler SPSS 24.0 programı kullanılarak yapılmıştır; normal dağılım göstermeyen veriler için nonparametrik testler (Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis) ve kategorik veriler için ki-kare testi kullanılmıştır. P < 0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Bu çalışma, ABY tanısı alan hastalarda demografik, epidemiyolojik ve etyolojik faktörlerin klinik sonuçlarla ilişkisini analiz etmektedir. Çalışma popülasyonunda medyan yaş 73 olup, 65 yaş üstü bireylerde mortalite (%90) ve KBH gelişim oranları gençlere kıyasla anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Hipertansiyon, diyabet, koroner arter hastalığı ve kalp yetmezliği gibi komorbiditeler, hem mortalite hem de KBH riskini artıran bağımsız faktörler olarak saptanmıştır. Hastalar medyan 40 aylık takip süresince değerlendirilmiş olup, %46'sı hayatını kaybetmiştir. Mortalite oranı ilk yıl %13,7, beşinci yılda %2,8 olarak belirlenmiştir. Hastaların %22,1'inde KBH gelişmiş, insidans ilk yılda %19,1'den beşinci yılda %28,2'ye yükselmiştir. Taburcu edilen hastaların %24'ünde rekürren ABY gözlenmiştir. ABY şiddeti arttıkça uzun dönem klinik sonuçlar kötüleşmiş, Evre 3 ABY hastalarında KBH gelişim oranı %23, mortalite oranı ise %59,7 olarak kaydedilmiştir. Hemodiyaliz gereksinimi olan hastalarda, 5 yıllık takipte KBH gelişim oranı %32,8, mortalite oranı ise %25 olarak saptanmıştır. Etyolojiye göre uzun dönem sonuçlar farklılık göstermiştir: Prerenal ABY, en sık hipovolemi (%83,9) nedeniyle gelişmiş olup, %19,4 KBH ve %41 mortalite ile sonuçlanmıştır. Rekürren ABY oranı ilk yılda %13,2 ile en yüksek seviyede izlenirken, beşinci yılda %2,6'ya düşmüştür. Rekürren ABY açısından en yüksek riske, KBH gelişimi açısından ise orta düzeyde risk taşımaktadır. Uzun vadede nispeten iyi bir prognoza sahip olduğu belirlenmiştir. Renal ABY, en sık sepsis (%64,8) ve nefrotoksik ajanlar (%30) nedeniyle gelişmiş olup, mortalite oranı %24, KBH gelişim oranı %32,1 olarak saptanmıştır. Renal ABY, KBH gelişimi açısından en yüksek risk grubunu oluşturmaktadır. Postrenal ABY, en nadir etyoloji olup, KBH gelişimi açısından ciddi bir risk oluşturmuştur (%30,8). Mortalite açısından ise en düşük risk grubunu oluşturmuştur. Sonuç: Bu çalışma, ABY'nin yalnızca akut dönemde değil, uzun vadede de önemli bir sağlık yükü oluşturduğunu ve etyoloji, şiddet ve komorbiditelere bağlı olarak farklı klinik sonuçlara yol açtığını göstermektedir. ABY erken dönemde yüksek mortalite riski taşırken, uzun vadede KBH gelişimi için de önemli bir risk faktörü olduğu belirlenmiştir. İleri yaş, çoklu komorbiditesi bulunan hastalar ve şiddetli ABY geçiren bireylerde klinik sonuçların daha olumsuz olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, ABY geçiren hastaların yakından izlenmesi ve uzun dönem prognozu iyileştirmek için bireyselleştirilmiş takip stratejilerinin uygulanmasının gerekliliğini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Akut böbrek yetmezliği, Epidemiyoloji, Etyoloji, Klinik sonlanım, Kronik Böbrek Hastalığı, Uzun dönem takip