Şizofreni hastalarında bilişsel işlevlerin etkinlik ve tolerabiliteye etkisi: Monoterapi versus politerapi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İZGİ AYÇIL GENCAN YILMAZER
Danışman: Medine YAZICI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET: Amaç: Şizofreni hastalarında bilişsel bozuklukların etiyolojisi, hastalık sürecinde nasıl ilerlediği, nelerden etkilendiği ve nasıl iyileştirilebileceği her zaman önemli araştırma alanlarından biri olmuştur. Mevcut antipsikotik (AP) tedaviler ile şizofreninin pozitif semptomlarında iyileşme görülürken, hastaların işlevselliğini etkileyen negatif semptomlar ve bilişsel yetilerdeki iyileşme kısıtlı durmaktadır. Tedavi kılavuzlarında antipsikotik monoterapisi (APM) birinci sıra tedavi seçeneği olmakla birlikte, klinik uygulamada pozitif semptomlar yatışmadığında antipsikotik politerapisi (APP) sık kullanım alanına sahiptir. Ancak bu durumun hastaların bilişsel işlevlerini, işlevselliğini ve yan etki yükünü nasıl etkilediği konusunda yapılmış çalışmalar kısıtlıdır. Bu çalışmanın amacı APM kullanan şizofreni hastaları ile APP kullanan şizofreni hastaları arasında bilişsel işlevler, sosyal işlevsellik ve yan etkileri karşılaştırmak ve bilişsel işlevlerle yan etki, işlevsellik ve etkinlik arasındaki ilişkiyi incelemektir. Yöntem: Çalışma kesitsel nitelikte yürütülmüş bir tez çalışması olup, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde uygulanmış ve Etik Kurul onamı alınmıştır. Çalışmaya 18-65 yaş arası, DSM-V'e göre şizofreni tanısı almış, en az 3 yıldır remisyonda olan ve aynı AP tedaviyi kullanan (tedavisi değişmemiş), 42 APM kullanan ve 42 APP kullanan toplam 84 hasta dahil edilmiştir. Ek nörolojik hastalığı, mental retardasyonu, testi tamamlamasına engel fiziksel rahatsızlığı ve SCID-5 ile klinik görüşme sonucu ek psikiyatrik hastalığı olan hastalar çalışmaya dahil edilmemiştir. Çalışmaya alınan hastalardan Aydınlatılmış Onam alınmış, Sosyodemografik ve Klinik Veri Toplama Formu doldurulmuş, Penn Computerized Neurocognitive Battery (Penn Bilgisayarlı nörobilişsel test bataryası (Penn CNB)), Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), The Udvalg for Kliniske Undersøgelser Yan Etki Ölçeği (UKU Yan Etki Ölçeği), Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği (PSP) uygulanmıştır. Bulgular: APP kullanan hastaların yüzsel gecikmiş bellek testi, işlemleme hızı ve yanlış pozitif korkmuş duygu tanıması APM kullanan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha kötü sonuçlanmıştır. Gruplar plaseboya göre etkinliği kanıtlanmış klorpromazin 500mg/g eşdeğer doz altı ve üstü gruplara göre ayrıldığında 500mg üstü doz grubunda yüzsel ve uzamsal gecikmiş bellek, doğru üzgün duygu tanıma ve yanlış pozitif korkmuş duygu tanıma 500mg altı doz grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha kötü sonuçlanmıştır. APM ve APP kullanan gruplar arasında UKU yan etki ölçeği ve PSP puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark elde edilmiş, APM kullanan grupta yan etki daha az ve işlevsellik daha iyi saptanmıştır. Her iki grup arasında PANSS skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. UKU yan etki ölçeği ve bilişsel test sonuçları arasındaki korelasyona bakıldığında, bellek, yürütücü bilişsel işlevler, sosyal biliş, motor ve sensorimotor işlevler arasında negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır. PSP ile bilişsel test sonuçları arasındaki korelasyona bakıldığında bellek, dikkat hariç diğer yürütücü işlevler ve sosyal biliş arasında pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. PANSS negatif puanları ile motor alanda negatif yönlü zayıf bir ilişki saptanmıştır. Sosyal biliş alanında negatif, genel ve toplam puanlarla negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Pozitif ölçek puanları ile herhangi bir korelasyon görülmemiştir. Sonuç: Bu çalışmada şizofreni hastalarında bilişsel işlevlerin APP, AP dozu, yan etki, işlevsellik ve semptom şiddetinden nasıl etkilendiği incelenmiştir. APP direkt olarak tüm bilişsel işlevlerde APM'ne göre artmış bir bozulmaya sebebiyet vermemekle birlikte, artmış AP dozu, yan etki yükü ve sosyal işlevsellikte bozulma üzerinden bilişsel işlevlerde bir bozulmaya sebebiyet vermektedir. Literatürde yan etki ile bilişsel işlevler arasındaki ilişkiyi değerlendiren çalışmalar özellikle sosyal biliş alanında kısıtlıdır, bu yüzden bulgularımız bu alanda önemli bir eksiğe ışık tutmaktadır. Şizofreni ve bilişsel işlevlerde bozulma her zaman araştırılmaya devam edilecek önemli bir konu olacaktır. Anahtar Kelimeler: Antipsikotik, Monoterapi, Politerapi, İşlevsellik, Nörobiliş, Sosyal Biliş, Psikoz, Yan etki