Akciğer kanseri tanılı hastaların yaşam kalitesi algısı-bir karma yöntem çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TEPECİK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NUR ŞEN
Danışman: Yasemin KILIÇ ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Günümüzde tıbbi bakım ve tedavinin amacı sadece yaşam süresini uzatmak değil, tedavinin yanında yaşam kalitesinin de birlikte sağlanması olmalıdır. Tedavinin etkisini değerlendirme, tedavi yöntemini belirleme ve klinik gidişe karar vermede; yaşam kalitesinin sorgulanması önemli bir olgu haline gelmiştir. Kanser, hem hastalığın kendisi hem de uygulanan tedavi yöntemlerinin etkisi nedeniyle, hastaların yaşamlarında ciddi ve yoğun bir sağlık sorunu yaşadığı, hastaların yaşam kalitesinin önemli derecede etkilendiği bir sağlık problemidir. Uygulanan tedavilerin değerlendirilmesinde cevap oranı veya yaşam süresi, tek başına yeterli bir kriter değildir. Bu araştırmada Aile Hekimliği klinisyenleri tarafından yürütülen kapsamlı bir palyatif bakım merkezinde izlenen Akciğer kanseri tanısı almış bireylerin, yaşam kalitesi kavramını nasıl algıladıklarını değerlendirmek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Karma desende olan çalışmanın evrenini T.C. Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Palyatif Bakım Merkezinde 20.12.2019 ile 20.08.2020 tarihleri arasında Akciğer Kanseri tanısı ile izlenen, bilgilendirilmiş gönüllü olur formunu imzalayan, soruları anlayacak ve yanıtlayacak bilişsel yeterlik düzeyine sahip hastalar oluşturmaktadır. Katılımcılara görüşme tekniği 3 aşamada uygulanarak hastalık sürecindeki yaşam kalitesi algıları değerlendirildi. Araştırmanın nicel bölümünde örneklem seçimi yapılmadan tüm evrene ulaşılması hedeflenirken; nitel bölümde maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanıldı. Buna göre örnekleme alınacak bireyler belirlenirken yaş, cinsiyet, eğitim durumu, medeni durum, kemoterapi ve radyoterapi alma durumları, çocuk sahibi olma durumu , gelir durumu ve tanıdan itibaren geçen süre dikkate alındı. Çalışmada ki tüm bireylere EQ-5D-3L genel yaşam kalitesi ölçeği uygulandı. Yarı yapılandırılmış görüşme formu ile aşam kalitesi algısını tanımlayan ifadeler tekrar etmeye başlayıncaya dek hastalarla yüz yüze görüşmeler sürdürüldü. Araştırmanın nitel kısmı 30 olgu, nicel kısmı ise 80 hasta ile tamamlandı. Bulgular: Araştırma grubunun yaş ortalaması 62,88±10,69 yıl olup çalışma grubunun %86,3'ü (n=69) erkekti. Genel yaşam kalitesi değerlendirmesinde Akciğer kanseri tanılı hastaların ortalama EQ-5D indexi ortalaması 0,58±0,26, Vizüel Analog Skala (VAS) skoru ortalaması 59,50±19,89 idi. Kaliteye uyarlanmış yaşam yılı (Quality Adjusted Life Years, QALY) indeks ve VAS skorunun; cinsiyet, yaş, eğitim durumu, medeni durum, tanıdan itibaren geçen süre, kemoterapi alınması ve radyoterapi alınması değişkenleri ile arasında anlamlı ilişkili bulunamadı.VAS skoru çocuk sahibi olanlarda anlamlı yüksekti. QALY indeks değeri gelir durumuna göre anlamlı farklılık göstermekteydi. Araştırmanın nitel bölümünde ise yaşam kalitesi algısı incelendi ve veriler kodlanarak 13 tema 43 alt tema oluşturuldu. Yaşam kalitesini oluşturan temalar, yaşam kalitesini bozan unsurlar, yaşam kalitesini arttırmak için yapılanlar ve yaşam kalitesini bozan unsurlarla baş etme mekanizmaları başlıklı tablolar içinde; tema, alt tema, kodlar belirtildi ve hasta ifadelerine örnek verilerek ayrıntılı şekilde incelendi. Yaşam kalitesi ölçeklerinde sıklıkla ter almayan yaşam kalitesini yükseltmeye yönelik sosyal destek alanları, sağlık sistemi ve çalışanlarının etkileri, baş etme mekanizmaları, endişeler ve ekonomik durum gibi boyutların nitel değerlendirmelerde ifade edildiği değerlendirildi. Sonuç: Akciğer Kanserli hastalarda yaşam kalitesini olumlu ya da olumsuz yönde etkileyen çok sayıda faktör olduğu görülmüştür. Araştırmanın nicel bölümünde EQ-5D-3L genel yaşam kalitesi ölçek puanları ile sosyodemografik özelliklerden; cinsiyet, eğitim durumu, medeni durum, tanıdan itibaren geçen süre, kemoterapi alınması ve radyoterapi alınması değişkenleri arasında anlamlı ilişkili bulunamadı. Fakat çalışmanın nitel bölümünde yaşam kalitesi ile ilgili; hem sosyodemografik özellikleri ve EQ-5D-3L alt boyutlarını kapsayan, hemde farklı temalardan oluşan birçok cevap verilmiştir. Hastaların sosyodemografik özelliklerinin yaşam kalitesinde kesin etkilerinin olmadığı, yaşam kalitesi ölçeklerinin yaşam kalitesi skorunu belirlemede yetersiz kalabildiği ve yapılan yaşam kalitesi ölçeklerinin subjektif değerlendirmelerden ayrı düşünülmemesi gerektiği görülmektedir. Yaşam kalitesinin hem klinik hem öznel bir çok parametreden etkilenmekte olan dinamik bir ölçüm olduğu düşünülmektedir. Kanser hastalarında yaşam kalitesine bütüncül yaklaşım için fiziksel, ruhsal, sosyal ve manevi yönden etkileyen faktörlerin daha ayrıntılı incelenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Yaşam Kalitesi, Akciğer Kanseri, Biyopsikososyal yaklaşım, Aile Hekimliği