Türkiye İstatistik Kurumu Resmi İstatistik Verilerinin Modellenmesi: İş Sağlığı ve Güvenliği Kapsamında Bir Analiz

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA ERYÜKSEL

Danışman: Göksel DEMİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışma, İnsani Gelişmişlik Endeksi (İGE) ve alt bileşenleri olan sağlık, gelir ve eğitim göstergelerinin, iş kazalarından kaynaklanan geçici iş göremezlik süreleri üzerindeki etkilerini analiz etmeyi hedeflemektedir. Araştırma, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında İGE'nin belirleyici rolünü cinsiyet ve bölgesel farklılıklar bağlamında ortaya koymayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Araştırmada, Türkiye'nin 2007-2023 yılları arasındaki Sosyal Güvenlik Kurumu verileri kullanılmış; 2013-2018 dönemi İGE verileriyle geçici iş göremezlik süreleri arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Geçici iş göremezlik süreleri ayakta tedavi, hastanede yatış ve toplam süreler olarak üç başlıkta sınıflandırılmıştır. Analizlerde yapısal eşitlik modellemesi (YEM) yöntemi kullanılmış; farklı İGE seviyelerine sahip bölgeler arasında karşılaştırmalar yapılmıştır. Bulgular: Sağlık endeksinin, geçici iş göremezlik sürelerini azalttığı belirlenmiştir. Buna karşın, insani gelişme endeksi ile gelir ve eğitim endekslerinin iş göremezlik süresi üzerinde arttırıcı etkileri olduğu gözlemlenmiştir. Erkeklerde sağlık endeksi ile geçici iş göremezlik süresi arasındaki negatif ilişki daha güçlü iken, kadınlarda bu ilişki daha zayıf kalmıştır. Ayrıca, insani gelişmişliği düşük bölgelerde İGE ile geçici iş göremezlik süreleri arasında daha belirgin bir pozitif ilişki tespit edilmiştir. Sonuç: İGE ve bileşenleri, iş sağlığı ve güvenliği kapsamında önemli belirleyiciler arasında yer almaktadır. Sağlık endeksi koruyucu bir rol üstlenirken, eğitim ve gelir düzeylerinin geçici iş göremezlik sürelerini artırabileceği görülmüştür. Bulgular, İSG politikalarının cinsiyet ve bölgesel eşitsizlikleri gözeterek yeniden yapılandırılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: İnsani Gelişme Endeksi, Geçici İş Göremezlik Süresi, İş Sağlığı ve Güvenliği, Yapısal Eşitlik Modeli