Madde kullanım bozukluğu olan ergenlerde katı-duygusallıktan yoksun kişilik özellikleri ile kendine zarar verme davranışının ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURAY ÖZDEMİR
Danışman: Gül KARAÇETİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Madde kullanım bozukluğu ve kendine zarar verme davranışı ergen döneminin önemli ruhsal sorunlarından olup, sıklıkla birbirlerine eşlik ettikleri bilinmektedir. Çalışmamızda madde kullanım bozukluğu olan ergenlerde katı duygusallıktan yoksun kişilik özellikleri ile kendine zarar verme davranışının ilişkisini incelemeyi hedefledik. GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırmamıza DSM-5-TR'e göre MKB tanısını karşılayan remisyonda olan ve olmayan toplam 105 olgu ve 54 kontrol dahil edilmiştir. Sosyodemografik bilgiler, araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik veri formuyla çalışmaya katılan çocuk ve ergenler ile ebeveynlerinden alınmıştır. Çalışmaya alınan tüm hastaların psikiyatrik muayenesi, Çocuklar için Genel Değerlendirme Ölçeği değerlendirmesi çalışmaya katılan çocuk psikiyatristi tarafından yapılmıştır. Tüm katılımcılara Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli-Türkçe Versiyonu (K-SADS-PL), Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanteri, Beck Depresyon Ölçeği, Çocuklarda Anksiyete ve Depresyon Ölçeği- Yenilenmiş (ÇADÖ-Y), Katı-Duygusuz Özellikleri Tarama Ölçeği-Gençlik Formu (ICU-TR), Reaktif –Proaktif Saldırganlık Ölçeği uygulanmıştır. Bakım verenler tarafından Sosyal Cevaplılık Ölçeği-2, Turgay DSM-IV Kökenli Yıkıcı Davranış Bozuklukları Belirti Tarama Ölçeği doldurulmuştur. BULGULAR: Çalışmamızda katı-duygusallıktan yoksun kişilik özellikleri, kendine zarar verme davranışı, reaktif-proaktif agresyon, sosyal yanıtlılıkta azalma madde kullanım bozukluğu olgularında kontrol grubuna göre anlamlı ölçüde daha yüksek saptanmıştır. Katı duygusallıktan yoksun kişilik özellikleri ile sosyal yanıtlılıkta azalmayı değerlendiren ölçek skorları korelasyon göstermiştir. Katı-duygusallıktan yoksun kişilik özellikleri ile reaktif-proaktif saldırganlığı değerlendiren ölçek skorları arasında korelasyon tespit edilmiştir. MKB olan ergenlerde kendine zarar verme davranışı öyküsü olanlarda olmayan gruba göre katı-duygusallıktan yoksun kişilik özellikleri düzeyi daha yüksek saptanmıştır. MKB grubunda KZVD öyküsü olan ergenler olmayanlara göre madde kullanmaya daha erken yaşta başlamaktadır. Katı kişilik özellik şiddeti ile madde kullanım başlangıç yaşı negatif yönlü korelasyon göstermektedir. MKB olgularında KZVD öyküsü olanlarda olmayan göre reaktif-proaktif agresyon düzeyi daha yüksek saptanmıştır. KZVD öyküsü olan olgularda BECK depresyon ve ÇADÖ-Y ölçeğinden alınan puanların otonom işlevleri, ÇADÖ- Y ve SCÖ-2 ölçeğinden alınan puanların ise sosyal işlevleri ayrı ayrı anlamlı bir şekilde yordadıkları tespit edilmiştir. ICU-TR Katılık alt ölçeği ile KZVD'nin afekt regülasyonu, öz kıyımı önleme, sıkıntıyı etiketleme, kendimi cezalandırma, çözülmeyi önleme, kişiler arası etkileşim, kişiler arası sınırlar, intikam alma, heyecan arama, dayanıklılık, özerklik ve kendiyle ilgilenme alt boyutların arasında korelasyon gösterdiği saptanmıştır. ICU-TR Kayıtsızlık/ duyarsızlık alt ölçeği ile KZVD'nin afekt regülasyonu, özerklik, kendiyle ilgilenme alt boyutları arasında korelasyon izlenmiştir. ICU-TR toplam puanları ile afekt regülasyonu, öz kıyımı önleme, sıkıntıyı etiketleme, çözülmeyi önleme, kişiler arası sınırlar, intikam alma, heyecan arama, dayanıklılık, özerklik, kendiyle ilgilenme alt boyut ölçek puanları arasında korelasyon mevcuttur. SONUÇ: Çalışmada MKB olgularında kendine zarar verme davranışı ile katı- duygusallıktan yoksun kişilik özellikleri, reaktif-proaktif saldırganlık ve sosyal yanıtlılıkta azalma arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca, madde kullanım bozukluğu olan ergenlerde katı-duygusallıktan yoksun kişilik özelliklerinin kendine zarar verme davranışını artırdığı gözlemlenmiştir. Yüksek CU özelliklerine sahip çocuklarda klinik müdahalelere daha az yanıt alındığı belirtilmiştir. Bu bulgular, madde kullanımı ve kendine zarar verme davranışını anlamak ve tedavi stratejileri geliştirmek için önemli ipuçları sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Ergen, Madde Kullanım Bozukluğu, Katı Duygusuz Kişilik Özellikleri, Kendine Zarar Verme Davranışı