Aile Hekimliği Polikliniğine rutin kontrol amaçlı başvuran ergenlerde sigara kullanımı, nikotin bağımlılık düzeyleri ve buna etki eden sosyodemografik özelliklerin değerlendirilmesi

YASEMİN ARICI

Aile Hekimliği Polikliniğine rutin kontrol amaçlı başvuran ergenlerde sigara kullanımı, nikotin bağımlılık düzeyleri ve buna etki eden sosyodemografik özelliklerin değerlendirilmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY DR. SADİ KONUK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YASEMİN ARICI

Danışman: Sadık Sami HATİPOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

AMAÇ: Bu çalışmada Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran ergenlerin sigara kullanım sıklıklarının, nikotin bağımlılık düzeylerinin tespit edilmesi ve bunları etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışma tek merkezli, kesitsel tanımlayıcı nitelikte bir çalışma olarak planlandı. Çalışmanın evreni İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniğine veri toplama sürecinde başvuran 10-21 yaş arası ergenlerden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak literatür taranarak hazırlanan sosyodemografik özellikleri, tütün ürünleri kullanım durumları ve sigara içme davranışlarıyla ilgili 31 soruluk anket formu ve 6 soru içeren Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT) kullanıldı. İstatistiksel analizler için SPSS versiyon 25.0 programından yararlanıldı ve p değerinin 0.05'in altında olduğu durumlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. BULGULAR: Çalışmamız 100 kadın, 100 erkek olmak üzere toplamda 200 katılımcıyla yapılmıştır. Çalışmaya katılanların yaş ortalaması 16,79±3,11'dir. Katılımcıların %26,00'sı (n=52) erken ergenlik, %38,00'i (n=76) orta ergenlik ve %36,00'sı (n=72) geç ergenlik dönemindeydi. Katılımcıların %21,00'i (n=42) sigara kullanıyor, %3,50'si (n=7) kullanıp bırakmış, %13,50'si (n=27) deneyip devam etmemiş, %62,00'si (n=124) hiç kullanmamıştı. Katılımcıların %42,86'sı arkadaş çevresi etkisi nedeniyle, %26,19'sı bireysel (merak, özgürlük hissi) nedenlerle sigaraya başlamış. Katılımcıların sigara kullanım durumları bazı değişkenlerle karşılaştırıldığında; sigara içenlerde okula devam etme oranı ve okul başarısı anlamlı olarak düşüktü (p=0,001, p=0,005). Sigara içenlerde kardeş ve yakın arkadaş çevresinin sigara kullanma oranları anlamlı olarak yüksekti (p=0,002, <0,001). Katılımcıların FNBT'ye göre %45,24'ü (n=19) çok hafif bağımlı, %28,57'si (n=12) hafif bağımlı, %9,52'si (n=4) orta düzey bağımlı, %7,14'ü (n=3) ileri düzey bağımlı ve %9,52'si (n=4) çok ileri düzey bağımlıydı. Katılımcıların bağımlılık düzeyleri ile bazı değişkenler karşılaştırıldığında; cinsiyet, anne-baba eğitim düzeyi, aile bireylerinin sigara kullanımı, okul başarısı, sigarayı ilk defa denedikleri ortam, sigara kullanmaya başlama sebebi arasında anlamlı fark bulunamadı. Çok ileri derece bağımlı olanların sigara kullanmaya başlama yaş ortalaması, çok hafif bağımlı olanlara göre anlamlı düşüktü (p=0,026). SONUÇ: Çalışmamızda saptanan en önemli bulgu ergenlerin belli bir oranının sigara kullanması ve çok ileri derece bağımlı olanların sigara kullanmaya daha erken yaşta başlayanlar olmasıdır. Diğer bir bulgu yakın arkadaşları sigara içen ergenlerin sigara içme sıklığının yüksek olmasıdır. Ergenlerin sigaraya yönelmemeleri için aile bireyleri ve akran grupları bilinçlendirilmelidir. Uygun ulusal programlarla ve kurumlar arası iş birliği ile eğitimler düzenlenmelidir. Ayrıca sağlık hizmeti sunan sağlık profesyonellerinin ergenlikte sigara kullanımı konusundaki farkındalıklarını arttırmaya yönelik hizmet içi eğitim gereksinimi de önem arz etmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Sigara, Tütün ve tütün mamulleri, Ergenlik, Fagerström nikotin bağımlılık ölçeği