Tekrarlayan Descemet membran endotelyal keratoplasti yapılan hastalarda ön kamara sıvısında patojen varlığının araştırılması için PCR temelli tanı kiti geliştirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL COŞKUN
Danışman: Emine Esra KARACA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Descemet membran endotelyal keratoplasti (DMEK) ve tekrarlayan DMEK (RE-DMEK) cerrahisi sonrası gelişen greft başarısızlığında sitomegalovirüs (CMV) endotelitinin rolünü belirlemek ve CMV DNA'sını yüksek duyarlılıkla tespit edebilen bir gerçek zamanlı PCR tanı kiti geliştirmektir. Geliştirilen kit sayesinde tanının hızlı doğrulanması ve uygun antiviral tedaviye erken başlanması ile olası greft başarısızlığının azaltılması hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu prospektif çalışmaya, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Göz Kliniği Kornea Birimi'nde takip edilen ve DMEK veya tekrarlayan DMEK cerrahisi uygulanmış toplam 160 hasta (DMEK: 100; RE-DMEK: 60) dahil edilmiştir. Tüm hastalara kapsamlı oftalmolojik muayene yapılmıştır. Postoperatif dönemde, özellikle 3., 6. ve 12. aylarda en iyi düzeltilmiş görme keskinliği (logMAR), göz içi basıncı, santral kornea kalınlığı ve endotel hücre yoğunluğu gibi parametreler izlenerek klinik gidişat takip edilmiş ve CMV pozitif olguların bulguları kaydedilmiştir. Olguların bazılarından cerrahi sırasında, bazılarından ise klinik CMV endoteliti şüphesi durumunda ön kamara örnekleri alınmıştır. Örneklerin bir kısmı laboratuvara gönderilirken, bir kısmı ependorf tüpe alınarak geliştirilen in-house PCR kitinde kullanılmak üzere -80 °C'de saklanmıştır. CMV DNA'sı, rutin ticari PCR kiti ile laboratuvarımızda geliştirilen in-house PCR kiti karşılaştırılarak eşik döngü değerleri üzerinden kitlerin duyarlılık, özgüllük ve kantitatif performansı değerlendirilmiştir. Bulgular: DMEK ve RE-DMEK grupları arasında yaş ve cinsiyet açısından anlamlı fark saptanmamıştır (p=0,871; p=0,482). Klinik CMV pozitif olgularda greft başarısı anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (p<0,001). CMV negatif olgularda ortalama greft sağkalım süresi 23,0 ay (%95 GA: 19,4–26,5) iken, CMV pozitif olgularda 12,5 ay (%95 GA: 9,3–15,8) olarak belirlenmiştir. Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde, klinik CMV pozitifliğinin RE-DMEK gelişiminde bağımsız ve güçlü bir belirleyici olduğu saptanmış; CMV pozitif olgularda RE-DMEK gelişme olasılığı negatif olgulara göre yaklaşık 6 kat artmıştır (p<0,001). Ayrıca rebubbling öyküsünün de cerrahi sonrası greft başarısızlığını öngörmede ek bir risk faktörü olduğu belirlenmiştir. RE-DMEK grubunda CMV pozitif olguların preoperatif santral kornea kalınlığı değerleri anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0,001) ve her iki grupta da postoperatif santral kornea kalınlıkları anlamlı biçimde azalmıştır (p<0,001). Görme keskinliği CMV pozitif olgularda tüm takip dönemlerinde daha düşük seyretmiş, 1. yıl sonunda median logMAR değerleri sırasıyla 0,05 ve 0,30 olarak saptanmıştır (p<0,001). RE-DMEK grubunda CMV negatif olgularda endotel hücre yoğunluğu zamanla artarken, pozitif olgularda özellikle 6. ayda anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (1834 karşı 1531 hücre/mm²; p=0,046). Klinik olarak CMV pozitif olgularda en sık gözlenen bulgular kornea ödemi (%73,4), madeni para şeklinde keratik presipitatlar (%70,6), hafif ön kamara inflamasyonu (%67,9), artmış göz içi basıncı (%67,3) ve pigmentli keratik presipitatlardır (%92,1). Hastane/in-house PCR kit sonuçları, CMV pozitif ve negatif grupları ayırt etmede anlamlı bulundu (AUC=0,697; p<0,001). In-house PCR kiti, hastane kitinin pozitif saptadığı tüm olguları tespit ederek bu alt grup için %100 duyarlılık gösterdi. Pozitif ve negatif tahmin değerleri sırasıyla %100 ve %84,1, özgüllük %100 ve tanısal doğruluk %85,7 olarak hesaplandı. Sonuç: Bu çalışma, CMV kornea endotelitinin kornea nakli sonrasında gelişen greft yetmezliğinin önemli bir nedeni olabileceğini göstermektedir. Greft reddi ile benzer klinik bulgular sergileyen CMV endotelitinin doğru tanısı, uygun antiviral tedavinin zamanında başlanması ve greft sağkalımının artırılması açısından kritik öneme sahiptir. Bu kapsamda geliştirilen in-house CMV PCR tanı kiti, düşük maliyeti, yüksek duyarlılığı ve kısa sürede sonuç verebilme özellikleriyle mevcut ticari sistemlere güvenilir bir alternatif sunmaktadır. Kitin klinik kullanımı, DMEK ve diğer keratoplasti türleri sonrası gelişebilen enfeksiyöz komplikasyonların erken tanısına katkı sağlayarak greft başarısızlığı riskini azaltma potansiyeline sahiptir. Anahtar Kelimeler: Descemet membran endotelyal keratoplasti, gerçek zamanlı PCR, sitomegalovirüs, kornea endoteliti, greft yetmezliği, milli PCR kiti