Majör depresif bozukluk tanılı bireylerin üstbilişsel inançları ile intihar olasılığı arasındaki ilişkide ruminatif düşünme biçimlerinin aracı rolü
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SULTAN ABDÜLHAMİD HAN SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SENA KAYACAN
Danışman: Özgür MADEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, Majör Depresif Bozukluk (MDB) tanılı bireylerde üstbilişsel inançlar ile intihar olasılığı arasındaki ilişkide ruminatif düşünme biçimlerinin aracı rolünü incelemek, bu değişkenlerin hasta ve sağlıklı kontroller arasındaki farklarını, sosyodemografik özelliklerin klinik tablo üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Yöntem: Araştırma, 174 MDB tanılı hasta ve 137 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 311 katılımcı ile yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde sosyodemografik veri formu, Beck Depresyon Ölçeği, Beck Anksiyete Ölçeği, Üstbiliş Ölçeği-30, Ruminatif Düşünme Biçimleri Ölçeği ve İntihar Olasılığı Ölçeği kullanılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS ver.25 ve Jamovi 2.7.17 yazılımları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: MDB tanılı grubunun tüm ölçek skorlarında kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar aldığı saptanmıştır. Hasta grubunda intihar olasılığı, hem depresyon düzeyi hem de üstbilişsel inanç düzeyleri ile pozitif korelasyon göstermiştir. Hiyerarşik regresyon analizinde, üstbilişsel inançların intihar olasılığnıı yordadığı, geçmiş intihar girişimi öyküsünün ise intihar olasılığının en güçlü yordayıcısı olduğu gösterilmiştir. Ruminatif düşünme değişkeninin intihar olasılığını yordamadığı gözlenmiştir. Aracılık analizi sonuçları, olumlu inançlar, bilişsel güvensizlik, düşünceyi kontrol etme ihtiyacı ve kontrol edilemezlik/tehlike üstbilişsel inanç düzeyleri ile intihar olasılığı arasındaki ilişkide ruminatif düşünme biçimlerinin kısmi aracı rolü olduğu tespit edilmiştir. Bilişsel farkındalık üstbilişsel inanç düzeyi ile intihar olasılığı arasındaki ilişkide ruminatif düşünce düzeyinin tam aracı rolü olduğu saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışma, MDB'de intihar riskinin sadece belirti şiddetiyle değil, bireyin bilişsel süreçlerini nasıl yönettiğiyle de yakından ilgili olduğunu göstermektedir. Üstbilişsel inançların ruminasyon üzerinden intihar olasılığını pekiştirmesi, klinik uygulamalarda süreç odaklı müdahalelerin ve üstbilişsel terapi yaklaşımlarının intihar önleme stratejilerinde kritik bir rol oynayabileceğine işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Majör Depresif Bozukluk, Üstbiliş, Ruminasyon, İntihar