Şizofreni ve bipolar bozukluk tanılı hastaların, hasta yakınlarının ve psikiyatri alanında hizmet veren doktorların uzun etkili enjektabl antipsikotik kullanımına karşı tutumları ve tutumlarını etkileyen faktörler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZOZAN PARSANOĞLU
Danışman: Özlem Devrim BALABAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Bu çalışmanın amacı psikiyatrist, hasta ve hasta yakınlarının uzun etkili enjektabl antipsikotik (UEEA) kullanımına ilişkin mevcut tutum, inanç ve bilgileri ve UEEA kullanım sıklığının önerilenden daha az olmasının altında yatan faktörleri araştırmaktır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamız gözlemsel, tanımlayıcı ve kesitsel niteliktedir. Çalışma evrenini, Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi polikliniklerine veya hastaneye bağlı toplum ruh sağlığı merkezlerine başvuran, en az son 6 aydır düzenli tedavi gören bipolar bozukluk ve şizofreni spektrum bozukluğundaki tanılardan biri (şizoaffektif bozukluk, tanımlanmış diğer bir şizofreni kapsamında ve psikozla giden diğer bozukluk, şizofreni) nedeniyle tedavi gören hastalar ile bu gruptaki hastaların yakınları ve Türkiye genelinde çalışmaya katılmayı kabul eden psikiyatri uzmanları ve asistanları oluşturmaktadır. Çalışmaya 80'i kadın, 128'i erkek toplam 208 hasta, 100 hasta yakını ve 79 doktor dahil edilmiştir. Hasta, hasta yakını ve doktorlara, araştırmacılar tarafından hazırlanmış ve UEEA kullanımına yönelik tutum, inanç ve bilgileri incelemeyi amaçlayan anket, hastalara Klinik Global İzlenim Ölçeği (CGI), Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği (RHİDÖ), Global Değerlendirme Ölçeği (GAS), İlaç Tutum Envanteri (DAI-10) ve hasta yakınlarına Zarit Bakım Veren Yükü Ölçeği uygulanmıştır. BULGULAR: Hastaların %49,3'ünün UEEA'lar hakkında psikiyatristler tarafından bilgilendirildiği, %50,7'sinin bilgilendirilmediği saptanmıştır. Doktorlar şizofreni spektrum bozukluğuyla takipli hastaların %67,63'ünde, bipolar spektrum bozukluğuyla takipli hastaların %52,15'inde UEEA'lar hakkında bilgilendirme yapmıştır. UEEA kullanan hastaların %96,8'inin bilgilendirildiği, UEEA kullamayan hastaların ise %10,4'ünün bilgilendirildiği tespit edilmiştir. UEEA kullanımı olan hastaların hastane yatış sayısı ve toplam yatış günü sayıları şu an UEEA kullanımı olmayan hastalara göre anlamlı düzeyde yüksek tespit edilmiştir (p 0.05). İlaç tutum ölçek puanlarında UEEA kullanan ve kullanmayan hastalar arasında anlamlı fark saptanmamıştır (p>0.05). UEEA kullanan hastalar UEEA kullanmayan hastalara göre daha çok olumlu tutum, daha az olumsuz tutum sergilemektedir (p=0.00). Doktorların %96,2'si UEEA'ların tedaviye uyumu arttıracağını düşünmektedir. Azalmış relaps ve hastaneye yatış riskini, doktorların % 95'i kolaylaştırıcı faktör olarak önemli bulmaktadır. Doktorların hasta ve hasta yakınlarına göre daha olumlu tutum (p=0.024) sergilediği, hastaların doktorlara göre daha olumsuz tutum (p=0.00) sergilediği tespit edilmiştir. SONUÇ: Çalışmamızda UEEA'ların hastalık şiddeti daha yüksek hasta grubunda daha fazla tercih edildiği tespit edilmiştir. Hastaların ve hasta yakınlarının UEEA'lara karşı olan tutumlarının ve kullanma isteğinin, hastaların doktorlar tarafından bilgilendirilme durumuyla ilişkisi olduğu düşünülmektedir. Bu sebeple hastaların ve hasta yakınlarının tedaviyle ilgili karar verme süreçlerine katılmasının önemli olduğu düşünülmektedir.