HIV ile yaşayan bireylerde kırılganlık ve bileşenlerinin biyopsikososyal durumla ilişkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TEPECİK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SARP SİNGİL
Danışman: Süheyla SERİN SENGER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Etkili antiretroviral tedavilerin (ART) kullanımıyla birlikte HIV ile yaşayan bireylerin (HİYB) beklenen yaşam süresi artmış ve yaşlanan bir HİYB popülasyonu meydana gelmiştir. Buna ek olarak HIV ile ilişkili kronik inflamasyon, immünaktivasyon ve prematür yaşlanma gibi durumlar HİYB'de giderek artan oranlarda geriatrik sendromlarla karşılaşmamıza sebep olmaktadır. Bunlardan biri olan kırılganlığın biyopsikososyal çerçevede ele alınması, çok yönlü bir kavram olması bakımından önemlidir. Bu çalışmada HİYB'de kırılganlık oranının, etkilenen kırılganlık bileşenlerinin, kırılganlıkla ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi ve kırılganlığın biyopsikososyal durumla ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji kliniğinde takipli 40 yaş ve üstü 139 HİYB dahil edildi. Olguların önceki yıllara ait medikal verileri hastane bilgi yönetim sistemi ve hasta dosyasından elde edildi. Kesitsel bir araştırma olarak gerçekleştirilen çalışmamızda; Fried Kırılganlık Fenotipi (FFP), Edmonton Kırılganlık Ölçeği (EFS), Bilişsel Egzersiz Terapi Yaklaşımı - Biopsychosocial Questionnaire (BETY-BQ) ve Montreal Cognitive Assessment (MoCA) kapsamındaki değerlendirmeler başvuru vizitinde uygulandı. FFP ve EFS'ye göre kırılganlık durumları belirlendi ve etkilenen kırılganlık bileşenleri, MoCA skoru, BETY-BQ toplam skoru ve alt parametreleri açısından kırılganlık durumlarına göre gruplar karşılaştırıldı. FFP'ye göre gruplar risk faktörleri açısından değerlendirildi. Ayrıca FFP ve EFS'yle belirlenen kırılganlık durumlarına göre tek değişkenli analiz ve lojistik regresyon analizi gerçekleştirildi. BULGULAR Çalışmamızda kırılganların oranı FFP'ye göre %12,9 ve EFS'ye göre %20,9 olarak saptandı. FFP'de değerlendirilen bileşenlerin etkilenimi; her iki ölçekteki kırılganlık durumlarına göre de anlamlı farklılık gösterdi. Ancak EFS'de değerlendirilen bileşenlerden biri olan "bilişsel" alt-başlık açısından FFP'yle saptanan kırılganlık durumlarına göre gruplar benzerdi. EFS'nin diğer bileşenlerinin etkilenimi açısından anlamlı fark vardı. FFP'ye göre gruplar arasında yaş, çalışma durumu, non-nükleozid revers transkriptaz inhibitörü (NNRTI) ve nevirapin kullanım süresi gibi pek çok değişken ile bazı laboratuvar parametreleri açısından anlamlı farklılık saptandı. Mortalite risk skorları kırılgan grupta yüksek saptandı. FFP ve EFS'ye göre gruplar BETY-BQ toplam skor ve alt parametrelerin tümü için anlamlı farklılık gösterdi. Lojistik regresyon analizinde toplam komorbidite sayısı, BETY-cinsellik skoru, FRAX kalça kırığı olasılığı ve güncel CD8+ lenfosit yüzdesi arttıkça FFP'ye göre kırılganlığın arttığı; MPV (mean platelet volume) arttıkça kırılganlığın azaldığı gösterildi. Lojistik regresyon analizine göre BETY-ağrı, BETY-sosyal katılım skorları ve VACS 2.0 İndeksi arttıkça EFS'ye göre kırılganlığın arttığı; el kavrama gücü arttıkça kırılganlık azaldığı saptandı. SONUÇ Çalışmamızda HİYB'de kırılganlık sık kullanılan iki farklı ölçekle değerlendirilmiş ve biyopsikososyal durum ile kırılganlık ilişkisi incelenmiştir. Farklı biyopsikososyal parametrelerin farklı ölçeklere göre saptanan kırılganlık durumuyla ilişkili olduğu gösterilmiştir. FFP'ye göre kırılganlık varlığını en çok arttıran değişken toplam komorbidite sayısıdır. EFS'ye göre kırılganlık varlığını en çok arttıran değişken ise BETY-sosyal katılım skoru olarak saptanmıştır. Biyopsikososyal durum ve kırılganlık üzerine çalışmalar mevcut olmakla birlikte, daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulan bir alan olarak öne çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: Biyopsikososyal Model, HIV, Kırılganlık, Yaşlanma