Acil serviste akut iskemik inme tanısı konulan hastaların risk faktörleri ile bilateral karotis arterlerin ultrasonografik ölçümlerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KONYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MURAT POLAT
Danışman: Ramazan KÖYLÜ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Akut inme tedavisindeki gelişmelere rağmen, inme nedenli ölümler halen birçok ülkede 3. sırada yer almaktadır. İnmeye bağlı sakatlıklar ise büyük ekonomik kayıplara yol açmaktadır. Bu durumda inme risk faktörlerinin epidemiyolojik çalışmalarla belirlenmesi ve önlenmesi önem kazanmaktadır. Risk faktörlerinin, relatif riskinin hesaplanmasının yanı sıra, bu faktörlerin toplumdaki prevelanslarının da bilinmesi, özellikle toplum sağlığı ve ülke ekonomisi açısından önemlidir. Sonuçta; bireysel olarak ele alındığında, risk faktörlerinin başta yaş olmak üzere diğer risk faktörleri ile etkileşimleri, toplum sağlığı açısından da prevalansları göz önüne alınarak değerlendirilmelidir. Çalışmamızda acil servisimize başvurup iskemik inme tanısı konulan hastaların değiştirilebilir ve değiştirilemeyen risk faktörleri ile vasküler yapıların ultrasonografik olarak ölçümü ile elde edilen değerlerin birbiri ile ilişkilerini prospektif olarak değerlendirmeyi amaçladık. Elde edilen bu değerlerin risk faktörlerine göre tutulan damar yapısını ve morbidite/mortaliteye etkilerini ortaya koymayı amaçladık. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamız 18 yaş üzerinde olup akut iskemik inme tanısı konulan kendisi veya yakınından onam alınan hastalar üzerinde yapılmıştır. Çalışma esnasında hastaların rutin hemogram, biyokimya, koagülasyon ve venöz kan gazı parametreleri ile geliş Glaskow Koma Skoru(GKS), sistolik ve diyastolik kan basınçları, nabız değerleri, EKG ritimleri, şikayetlerinin süreleri kayıt altına alındıktan sonra hastalar risk faktörlerine göre sınıflandırılmıştır. Hastalar risk faktörlerine göre sınıflandırıldıktan sonra tetkik ve tedavi süresinde herhangi bir aksamaya sebep olmayacak şekilde bilateral ana ve internal karotis arterlerin ultrasonografik ölçümleri değerlendirilmiştir. Elde edilen bu değerler ile değiştirilebilir ve değiştirilemeyen risk faktörleri kıyaslanmıştır. Hastaların elde edilen bu verileri ile TOAST sınıflamasına göre tutulan damar yapıları karşılaştırılmıştır. Tüm bu elde edilen parametrelerin morbidite/mortalite üzerine etkileri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Veriler SPSS programına veri girişi yapıldıktan sonra görsel(histogram) ve analitik(Kolmogorov-Smirnov testi ve Shapiro-Wilktest) verilerin normal dağılıp dağılmadığı kontrol edildi. Normal dağılan parametrelerin ikili karşılaştırılmasında Student-T testi, normal dağılmayan veriler Mann-Whitney U testi, kategorik veriler ChiSquare test veya Fisher Exact test ile karşılaştırıldı. TOAST sınıflamasına göre olan grupların karşılaştırılmasında normal dağılan veriler OneWayAnova, normal dağılmayan verilerKruskal-Wallis testiile karşılaştırılmıştır. Gerektiğinde Post-Hoc analizleri Mann Whitney U testi ile karşılaştırıldı ve bonferroni düzeltmesi yapıldı. Çalışmada p<0,05 istatiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. BULGULAR: Çalışmamız 3. basamak teşhis ve tedavi merkezi olan S. B. Ü. Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi acil servisimizde yapılmıştır. Çalışmamız 01.01.2020 ve 31.08.2020 tarihleri arasında 152 hasta üzerinde yapılmıştır. Çalışmamıza dahil edilen kadın hasta sayısı 78(%51,3), erkek hasta sayısı 74(%48,7) olarak gerçekleşmiştir. Risk faktörü olarak yaşa bakıldığında ise ortalama yaş değerimiz 70,25±11,8 olarak bulunmuştur. Çalışmamızda 148(%97,4) hasta Türk, 4(%2,6) hasta diğer ırklardan, 5(%3,3) hastamızda aile öyküsü pozitifken, 147(%96,7) hastada aile öyküsü yoktur. Kesinleşmiş değiştirilebilen risk faktörlerine baktığımızda ise, hipertansiyon olan 107(%70,4) iken olmayan 45(%29,6) olarak, diyabetes mellitus/insülin direnci olan 64(%42,1), olmayan 88(57,9) olarak, koroner arter hastalığı olan 108(%71,1), olmayan 44(%28,9) olarak, hiperlipidemisi olan 107(%70,4), olmayan 45(%29,6) olarak sigara kullanım öyküsü olan 61(%40,1), olmayan 91(%59,9) olarak, asemptomatik karotis stenozu olan 66(%44,7), olmayan 84(%55,3) olarak tespit edilmişken hastaların tamamında orak hücreli anemiye rastlanmamıştır. TOAST sınıflamasına göre hasta verilerimiz büyük damar hastalığı olan hasta sayısı 47(%30,9), kardiyoembolik inme geçiren hasta sayısı 18(%11,8), küçük damar hastalığı olan hasta sayısı 82(%53,9), diğer nedenlere bağlı hasta sayısı 3(%2,0) ve açıklanamayan nedenlere bağlı olan hasta sayısı ise 2(%1,3) olarak bulunmuştur. Erken semptom başlangıcı ile gelenlerde ise ilk 3 saatte başvuruda bulunan hasta sayısı 55(%36,2), 3-4,5 saat semptom süresi olan hasta sayımız 18(%11,8) ve 4,5 saat üzeri semptom süresi olan hasta sayımız 79(%52,0) olarak bulunmuştur. Bu hastalarda 36(%23,7)'sine trombolitik tedavi uygulanırken, 116(%76,3)'ü yatarak diğer tedavileri almışlardır. Hastaların ultrasonografik ölçümlerine bakacak olursak kadın ve erkek hastaların büyük çoğunluğunda %30 ve altında klinik olarak önem arz etmeyen darlığa rastlanmıştır. Ancak cinsiyet olarak her iki cins grubunda ise yaklaşık %50'sinde aterosklerotik plağa rastlanmıştır. Hız parametrelerini incelediğimizde ise kadın cinsiyette(n=78); sağ internal karotis arterlerde PSV:90,82±23,4 cm/sn, EDV:26,06±6,06 cm/sn olarak, sol internal karotis arterlerde PSV:102,62±46,94 cm/sn, EDV:29,53±16,25 cm/sn olarak ölçüm yapılmıştır. Erkek cinsiyette(n=74) ise; sağ internal karotis arterlerde PSV:95,79±35,79 cm/sn, EDV:27,72±11,34 cm/sn olarak, sol internal karotis arterlerde PSV:98,8±36,93 cm/sn, EDV:27,9±9,94 cm/sn olarak ölçüm yapılmıştır. SONUÇ: Karotis arterlerin ultrasonografik olarak ölçümleri, akut iskemik inmelerde risk faktörleri ile birlikte değerlendirildiğinde morbidite/mortaliteye etkisini öngörmede önemli bir yer tutar. Yapılan çalışmalarda değiştirilebilir risk faktörlerinin hastalık sürecine etkisini azaltarak morbidite/mortalite üzerine olumlu etkiler yaptığı gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: İnme, Karotis, Risk Faktörleri, Ultrasonografi