Ergenlerde sınır kişilik özellikleri ile psikoz benzeri yaşantılar: Nörobiliş, sosyal biliş ve duygu düzenlemenin mediyatör etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜGE MUTLU
Danışman: Esra ÇÖP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamız kız ergenlerde Borderline Kişilik Bozukluğu'nun (BKB) nörobilişsel ve sosyal bilişsel yönüne ve eşlik eden duygu düzenleme güçlükleri ve bunların psikoz benzeri yaşantılar ile ilişkisine ışık tutmayı amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Bu araştırmaya 12-18 yaş arası, araştırmacı tarafından DSM 5'e dayalı klinik görüşme sonrası BKB açısından riskli görülen, çalışmaya katılma kriterlerini karşılayan ve BKÖÖ-ÇEF ölçeğinden 69 puan ve üzeri alan 50 kız ergen ile yaş olarak eşleştirilmiş, klinik görüşme sonrası BKB açısından riskli görülmeyen, çalışmaya katılma kriterlerini karşılayan ve BKÖÖ-ÇEF ölçeğinden 69 puan altı alan 50 kız ergen dahil edildi. Araştırmacı tarafından tüm katılımcılara ve ebeveynlerine Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli (K-SADS) uygulandı. Sosyodemografik veri formu, Toplumda Psişik Yaşantıları Değerlendirme Ölçeği Çocuk Formu (CAPE), Çocuk ve Ergenler için Depresyon Ölçeği (CDI), Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği (DERS), Yansıtıcı İşleyiş Ölçeği-Ergen Formu (YİÖ) doldurmaları istendi. Araştırmacı tara-fından tüm katılımcılara Gözler Testi Çocuk Formu, Gaf Testi, Wisconsin Kart eşle-me Testi (WKET) ve Stroop Testi TBAG formu uygulandı. Ölçek ve test sonuçları gruplar arasında karşılaştırıldı. Ek olarak Borderline Kişilik Özellikleri yüksek gruba mediyatör analizi uygulanarak Borderline Kişilik özellikleri ile psikoz benzeri yaşantılar arasındaki ilişkide test ve ölçek sonuçlarının aracı etkisi araştırıldı. Verilerin analizi sonucunda p<0,05 için sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Bu araştırmada Borderline Kişilik Özellikleri yüksek grubun nörobilişsel performanslarını değerlendiren WKET ve Stroop Testi; sosyal bilişsel performanslarını değerlendiren; Gözler testi ve Gaf testinde borderline kişilik özellikleri düşük gruba göre istatistiksel olarak anlamlı derece daha düşük performans sergilediği, CAPE, DERS ve CDI puanlarının daha yüksek olduğu, YİÖ puanlarının ise daha düşük olduğu saptanmıştır. Ek olarak Borderline Kişilik Özellikleri yüksek olan ergenlerin deneyimlediği pozitif psikoz benzeri yaşantılara duygu düzenleme güçlüklerinin ve depresif belirtilerin kısmi aracı değişken olarak orta düzeyde aracılık etkisi olduğu bulunmuştur. Sonuçlar: Bulgularımız Borderline Kişilik Özellikleri yüksek kız ergenlerin, dikkat, yürütücü işlevler gibi nörobilişsel alanlarda ve zihin kuramı becerilerinde Borderline kişilik özellikleri düşük ergenlere kıyasla bozulmalar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Borderline Kişilik Özellikleri yüksek kız ergenlerin deneyimledikleri pozitif psikoz benzeri yaşantılar major depresyonun şiddeti ve duygu düzenleme güçlükleri ile ilişkili bulunmuştur. BKB'deki nörobilişsel ve sosyal bilişsel kusurların tedavisi hastaların kişiler arası ilişkilerde yaşadığı güçlükleri azaltabilir. Duygu düzenleme güçlüklerinin tedavisi BKB'deki kötü prognoz ile ilişkili olan psikoz benzeri yaşantıları önleyebilir. Anahtar kelimeler: Borderline Kişilik Bozukluğu, Psikoz Benzeri Yaşantılar, Sosyal Biliş, Nörobiliş, Duygu Düzenleme Güçlükleri