Kendine zarar verme davranışı olan ve olmayan majör depresif bozukluk tanılı ergenlerin serum beta endorfin düzeyi, psikolojik acı, anhedoni ve aleksitimi açısından karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RABİA SEVCAN KARAASLAN
Danışman: İbrahim ADAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Majör depresif bozukluk (MDB), depresif ya da irritabl duygudurum ve anhedoni ile karakterize, tekrarlayan ataklarla seyreden bir psikiyatrik bozukluktur. Kendine zarar verme davranışı (KZVD) ise, intihar amacı taşımaksızın, kişinin vücut yüzeyine kesme, vurma, yakma gibi yollarla zarar vermesi olarak tanımlanır. MDB tanılı ergenlerde KZVD sıklıkla eşlik etmektedir. KZVD olan ve olmayan MDB tanılı ergenlerin nörobiyolojik faktörler ve klinik özellikler açısından farklılaştığı bilinmekle birlikte, bu farkları net olarak ortaya koyan çalışmalar sınırlıdır. MDB ve KZVD etyolojisinde araştırılmış, endojen opioid sisteme ait bir nöropeptid olan beta endorfinin; psikolojik acı, anhedoni ve aleksitiminin nörobiyolojisinde rol alabileceğini gösteren kanıtlar mevcuttur. Bu çalışmada, bir eğitim ve araştırma hastanesinin çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran MDB tanılı ergenlerin, KZVD varlığına göre; serum beta endorfin düzeyi, psikolojik acı, anhedoni ve aleksitimi gibi değişkenler açısından karşılaştırılması ve bu değişkenlerin arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metod: Çalışmaya, çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran, klinisyen tarafından yapılan görüşmede DSM-5 tanı kriterlerine göre MDB tanısı alan, KZVD olan 52 ergen ve KZVD olmayan 52 ergen dahil edilmiştir. Kronik metabolik, genetik, endokrinolojik, nörolojik hastalığı veya DSM-5 kriterlerine göre, MDB dışında psikiyatrik bozukluğu bulunan katılımcılar çalışmaya dahil edilmemiştir. Çalışmaya dahil edilen katılımcılara, tanısal değerlendirme ve psikiyatrik eş tanıların belirlenmesi için klinisyen tarafından "Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli- Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T)" adlı yarı yapılandırılmış görüşme uygulanmış ve sosyodemografik veri formu doldurulmuştur. Çalışmaya alınan tüm ergenler Çocuklar İçin Depresyon Ölçeği (ÇDÖ), Psikolojik Acı Ölçeği (PAÖ), Snaith-Hamilton Haz Ölçeği (SHHÖ) ve Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ)'ni doldurmuştur. KZVD olan katılımcılar bunlara ek olarak, Kendine Zarar Verme Envanterini (KZVDE) de doldurmuştur. Tüm katılımcılardan, serum beta endorfin seviyelerinin ölçümü için, saat 08.00-10.00 arasında aç karnına, sarı kapaklı biyokimya tüpüne venöz kan örneği alınmıştır.Toplanan serumlar, eppendorf tüplerine aktarılarak çalışma gününe kadar bir dondurucuda -80 °C 'de tutulmuş ve çalışma gününde ELISA yöntemi ile analiz edilmiştir. Çalışmadan elde edilen veriler, SPSS programı 21.0 sürümü kullanılarak analiz edilmiştir. İstatistiksel olarak anlamlılık değeri p<0.05 olarak belirlenmiştir. Bulgular: KZVD olan MDB tanılı katılımcıların, KZVD olmayan MDB tanılı katılımcılara kıyasla, anlamlı düzeyde daha düşük serum beta endorfin seviyelerine ve daha yüksek ÇDÖ, PAÖ ve SHHÖ puanlarına sahip oldukları saptanmıştır. KZVD olan katılımcılarda, TAÖ duyguları tanımlamada ve ifade etmede zorluk alt ölçekleri ve toplam puanının, KZVD olmayan katılımcılardan anlamlı olarak daha yüksek olduğu bulunmuştur. Ancak hem tüm katılımcılarda hem de yalnızca KZVD olan katılımcılarda, serum beta endorfin seviyeleri ile ÇDÖ, PAÖ, SHHÖ ve TAÖ puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. KZVD ihtimalini yordayan faktörler incelendiğinde; depresyon ve psikolojik acı şiddeti ile serum beta endorfin seviyelerinin MDB tanılı ergenlerde KZVD gelişimini yordadığı saptanmıştır. Depresyon şiddeti ile KZVD varlığı arasındaki ilişki incelendiğinde; psikolojik acı düzeyinin bu ilişki üzerinde aracılık etkisi olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Çalışmadan elde edilen bulgular; KZVD olan MDB tanılı ergenlerin, KZVD olmayan MDB tanılı ergenlerle depresyon, psikolojik acı, anhedoni, aleksitimi şiddeti ve serum beta endorfin seviyeleri açısından farklılaştığını göstermektedir. Bu konuda uzunlamasına tasarımlı ve daha geniş örneklemli çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Aleksitimi, anhedoni, beta endorfin, ergen, kendine zarar verme davranışı, majör depresif bozukluk, psikolojik acı