Çölyak hastalığı tanılı çocuklarda diyete uyumun D vitamini düzeyi üzerine etkileri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR DR. BEHÇET UZ ÇOCUK HASTALIKLARI VE CERRAHİSİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞENUR AYDIN
Danışman: Özlem BEKEM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada çölyak hastalığı tanılı hastaların serum D vitamini düzeyi açısından değerlendirilmesi ve glutensiz diyete uyumun serum D vitamini üzerine etkisinin gösterilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu tez çalışması olgu-kontrol tipte bir çalışma olup; çalışmaya bir ile 18 yaş arasındaki 42 adet çölyak hastalığı (ÇH) tanılı, dosyalarından çalışmaya gerekli demografik ve laboratuvar verileri elde edilebilen hasta dahil edilmiştir. Olgular glutensiz diyete uyumları çölyak antikorları sonuçlarına göre değerlendirilerek diyete uyanlar olgu ve diyete uymayanlar kontrol gruplarına ayrılmıştır. Hastane kayıtları ve hasta dosyalarından yaş, cinsiyet, tanı yaşı ile ilgili bilgiler olgu rapor formuna not edilmiştir. Ailelerden sorgulanarak D vitamini desteği kullanımı ve diyetle D vitamini alımı öğrenilmiştir. Tanı anı ve 6 ay sonraki kontrol anında yapılmış olan laboratuvar tetkikleri (serum D vitamini, kalsiyum, fosfor, alkalen fosfataz, çölyak antikorları) kaydedilmiştir. Anti endomisyum IgA ve IgG ve/veya doku transglutaminaz antikorları glutensiz diyete yanıtın değerlendirilmesinde kullanılmıştır. Serum 25-OH D vitamini düzeyi; 20 ng/mL ise normal D vitamini düzeyi olarak kabul edilmiştir. Altı aylık izlem sonrasında D vitamini düzeyi ve diyet uyumu arasındaki ilişki incelenmiştir. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 42 hastada kız cinsiyetin çoğunlukta (%61,9'u kız, %38,1'i erkek) olduğu görülmüştür. Hastaların tanı yaşı ortalaması olgu grubunda 104,2 ± 58,7 ay ve kontrol grubunda 96,9 ± 53,4 ay olarak sonuçlanmıştır. Çalışmaya katılan ÇH tanılı çocuklarda D vitamini eksikliği yaygın olarak gözlenmiştir. Bu hastalarda D vitamininden zengin besinlerin tüketimi (en az üç defa yağlı balık tüketimi, her gün günde bir kez yumurta sarısı tüketimi) ve D vitamini replasman kullanımı sorgulanmış olup; olgu ve kontrol grupları arasında beslenme özellikleri açısından anlamlı farklılık görülmemiştir. Çalışmada olgu ve kontrol grupları arasında tanı anında ve 6 ay sonraki kontrollerde kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfataz düzeyleri açısından anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Bu durum, her iki grubun başlangıç ve kontrol laboratuvar değerlerinin benzer olduğunu göstermektedir. 6.aydaki kontrol anında serum D vitamini düzeyleri olgu grubunda 23,4±11,0 ng/ml ve kontrol grubunda 21,7±12,2 ng/ml şeklinde görülmüş olup aralarında anlamlı farklılık saptanmamıştır. D vitamini takviyesi kullanan ve kullanmayan gruplar arasında D vitamini düzeyleri açısından belirgin bir farklılık bulunmamıştır. Ancak, glutensiz diyete uyum göstermeyen hastalarda D vitamini takviyesi kullanılmasına rağmen D vitamini düzeyinin, glutensiz diyete uyum gösteren hastaların aksine normalin altında kaldığı görülmüştür. Glutensiz diyete uyan ve D vitamini takviyesi kullanan hastalarda D vitamini düzeyleri genellikle normal sınırlarda (>20 ng/mL) bulunmuştur. Glutensiz diyete uyumun D vitamini düzeyleri üzerinde olumlu etkisi olduğu gözlenmiştir. Sonuç: Çölyak hastalığı tanılı çocuklarda D vitamini eksikliği sık görülmektedir. Glutensiz diyete uyumun bağırsaktaki enflamasyonu gerileteceği öngörüldüğünden bu hastaların diyete uymalarının önemli olduğu düşünülmüştür. Ancak çalışmamızda 6.aydaki kontrol anında da D vitamini eksikliğinin sık görülmesi nedeni ile ÇH tanılı çocukların D vitamini düzeylerinin düzenli olarak izlenmesi ve gerekli durumlarda takviye yapılması önemlidir. Anahtar Kelimeler: Çocuk, Beslenme, Çölyak Hastalığı, Gluten, Glutensiz Diyet, D vitamini