Diyabetes mellitus tanılı hastalarda komplikasyon gelişme riski algısının incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANTALYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL KOCA
Danışman: Mehmet ÖZEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Diyabetes mellitus (DM), tüm dünyada görülme sıklığı hızla artan, mortalite ve morbiditenin önemli ölçüde artmasına neden olan kronik bir hastalıktır. Hastalığın etkin yönetimi ve komplikasyonların önlenmesi, bireylerin hastalığa ilişkin risk algısı ve öz bakım davranışları ile yakından ilişkilidir. Doğru ve yüksek düzeyde risk algısı, sağlıklı yaşam tarzı davranışlarını teşvik ederek diyabet kontrolüne katkı sağlar. Bu bağlamda çalışmamızda, diyabetli bireylerin komplikasyonlara yönelik risk algılarını değerlendirerek, elde edilen bulguların eğitim ve tedavi planlarına yansıtılması amaçlanmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı, kesitsel nitelikteki bu çalışma, Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Kliniği birimlerine başvuran 200 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Gönüllülerden, araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik bilgi formu ve Risk Algı Ölçeği-DM formunu doldurmaları istenmiştir. Çalışmada elde edilen verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 22.0 paket programı kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan DM tanılı bireylerin risk algısı puanları incelendiğinde, katılımcıların genel risk algısının orta düzeyde olduğu saptanmıştır (Birleşik Risk Algısı=2,21±0,47). En yüksek ortalamaya sahip alt boyutun endişe (2,58±0,93), en düşük ortalamanın ise çevresel risk (1,79±1,07) olduğu belirlenmiştir. Yaş ile risk bilgisi arasında ters yönlü ilişki; diyabet süresi ile risk bilgisi, iyimser yanlılık, kişisel hastalık riski ve çevresel risk arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Ayrıca kadınların kişisel hastalık riski ve çevresel risk puanları erkeklere göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Eğitim düzeyi arttıkça risk bilgisi puanlarının yükseldiği belirlenmiştir. Düzenli kontrole giden ve parmak ucu kan şekeri takibi yapan bireylerin risk bilgisi anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur. Komplikasyon yaşayan bireylerde yaşamayanlara göre tüm risk algısı alt boyutlarının anlamlı şekilde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Hastaların diyabet süresi uzadıkça risk bilgisi, kişisel hastalık riski ve çevresel risk puanlarının arttığı; HbA1c düzeyi yükseldikçe iyimser yanlılık puanının azaldığı görülmüştür. Sonuç: Çalışmamızda bireylerin DM komplikasyonlarına ilişkin bilgi düzeylerinin genel olarak yüksek olduğu, ancak risk algılarının ve endişe düzeylerinin bireysel farklılıklar gösterdiği sonucuna varılmıştır. Bu sonuç diyabetli bireylerin komplikasyon farkındalıklarının artırılması gerektiğine işaret etmektedir.