Yaşlı diyabetik erişkinlerde düşme korkusu ile ilişkili faktörler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DENİZ GÖKÇE FİDAN
Danışman: Sevil UYGUN İLİKHAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, diyabetli yaşlı bireylerde düşme korkusunun sıklığını ve ilişkili faktörlerini belirlemek; özellikle sarkopeni, kırılganlık, uyku bozukluğu ve fonksiyonel bağımsızlık gibi geriatrik parametrelerin düşme korkusu ile ilişkisini ortaya koymaktır. Ayrıca, bu faktörlerin birbirleriyle olan etkileşimlerini analiz ederek düşme korkusunun çok boyutlu yapısını daha kapsamlı biçimde açıklamak hedeflenmiştir. Yöntem: Prospektif ve tek merkezli olan çalışmaya, 65 yaş ve üzeri 46 diyabetli birey dahil edilmiştir. Çalışmada, katılımcıların demografik, klinik ve geriatrik verilerini değerlendirdik. Geriatrik değerlendirme kapsamında; Uykusuzluk Şiddeti İndeksi, SARC-F (Sarcopenia Screening Test) ve 'düşme' maddesi çıkarılarak oluşturulan SARC-(4), kırılganlık skalası, FES-I (Falls Efficacy Scale International), Katz ADL (Katz Index of Independence in Activities of Daily), Lawton–Brody IADL (Lawton-Brody Instrumental Activities of Daily Living), MMT (Mini Mental Test), MNA (Mini Nutritional Assessment) ve GDS-SF (Geriatric Depression Scale Short Form) uyguladık. Normal dağılım gösteren değişkenler için bağımsız örneklem t-testini, normal dağılım göstermeyenler için Mann–Whitney U testini kullandık; kategorik değişkenleri ise ki-kare veya Fisher's exact testi ile değerlendirdik. FES-I puanı ile klinik değişkenler arasındaki ilişkileri; Spearman korelasyon analiziyle inceledik, bağımsız belirleyicileri ise çok değişkenli lojistik regresyon analiziyle belirledik. Bulgular: Düşme korkusu olan ve olmayan bireyler arasında; meslek durumu (p = 0.017), düşme sayısı (p < 0.001), uykusuzluk ölçeği skoru (p = 0.003), SARC-F puanı (p < 0.001), kırılganlık skoru (p = 0.002) ve FES-I toplam puanı (p < 0.001) açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptadık. Korelasyon analizinde; FES-I toplam puanı ile düşme sayısı (rₛ = 0.603, p < 0.001), uykusuzluk ölçeği skoru (rₛ = 0.377, p < 0.05), SARC-F puanı (rₛ = 0.728, p < 0.001), SARC-(4) puanı (rₛ = 0.677, p < 0.001) ve kırılganlık skoru (rₛ = 0.513, p < 0.001) arasında pozitif yönde anlamlı ilişki; Lawton–IADL skoru ile negatif yönde ilişki belirledik (rₛ = -0.430, p = 0.003). Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde; SARC-F puanını, düşme korkusunun bağımsız ve anlamlı bir belirleyicisi olarak tespit ettik (Model 1 için: OR = 2.68, 95% CI: 1.22–5.91, p = 0.014, B: 0.987; Model 2 için: OR = 2.34, 95% CI: 1.17–4.66, p = 0.016, B: 0.848). Ek analizde (Model 3), 'düşme' maddesi çıkarılmış SARC-(4) skorunun da düşme korkusunun bağımsız belirleyicisi olduğu saptanmıştır (OR ≈ 2.47). Sonuç: Bu çalışma, diyabetli yaşlı bireylerde düşme korkusunun değerlendirilmesinde; klasik komplikasyon izleminin ötesine geçilerek, fiziksel, bilişsel ve psikososyal yönleri kapsayan bütüncül bir yaklaşımın gerekliliğini vurgulamaktadır. SARC-F ve SARC-(4) skorlarının düşme korkusunu öngörmedeki bağımsız etkileri, kas gücü ve performans yetersizliğinin bu fenomenin merkezinde yer aldığını göstermektedir. Geriatrik uygulamalara entegre edilecek kısa tarama araçları, düşme korkusunun saptanmasına ve yönetilmesine anlamlı düzeyde katkı sağlayabilecektir.