Prediyabetik bireylerde pandemi öncesi ve sonrası hemoglobin A1c değişikliğinin incelenmesi

ÜMMÜGÜLSÜM ÖZBEK

Prediyabetik bireylerde pandemi öncesi ve sonrası hemoglobin A1c değişikliğinin incelenmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÜMMÜGÜLSÜM ÖZBEK

Danışman: Zuhal Aydan SAĞLAM

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dahiliye ve Aile Hekimliği polikliniklerine başvurmuş hastaların pandemi ile değişen hayat ve sağlık koşullarının prediyabetik hemoglobin A1c (HbA1c) değerleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: 11.09.2019-11.03.2020 tarihleri arasında İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dahiliye ve Aile Hekimliği polikliniklerine başvurmuş, HbA1c değerleri %5.7-6.4 arasında saptanmış olan hastalar arasından, 11.03.2020-11.03.2021 tarihleri arasında HbA1c değerlerine bakılmış olup dahil etme kriterlerini karşılayan hastalar kaydedilerek kesitsel, retrospektif olgu kontrol çalışması yapılmıştır. Kriterleri karşılayan hastaların tamamı (n=102) çalışmaya dahil edilmiştir. Hastalar aranarak eğitim durumu, medeni durum, pandemi döneminde çalışma durumu, pandemi döneminde evde yaşayan kişi sayısı, COVID-19 geçirme öyküsü, boy, çalışmaya dahil edilen ilk HbA1c değeri zamanındaki ve 1 yıl sonrasındaki kilosu, ailede diyabet öyküsü, çalışmaya dahil edilen ilk HbA1c değeri sonrasında haftalık yürüyüş süresi, diyetisyen başvurusu, diyet uygulaması, sigara kullanımı ve bilinen hastalıklar sorulmuştur. Dahil edilen hastaların HbA1c, trigliserid (TG), total kolesterol (TK), LDL kolesterol (LDL-K) ve HDL kolesterol (HDL-K) değerlerine hastanenin işletim sisteminden (Probel) ulaşılarak pandemi öncesi ve sonrasındaki değerleri karşılaştırılmıştır. Analizde SPSS 28.0 programı kullanılarak anlamlılık p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Hastaların %64.7'si kadındı, ortalama yaş 54.2 ± 6.8, ortalama boy 165.1±8.8, ortalama kilo 79.7±15.0 kg, ortalama vücut kitle indeksi (VKİ) 29.2±5.0 kg/m2 idi. %48'i ilköğretim mezunu, %80.4'ü evliydi ve %68.6'sı sigara kullanmıyor, %64.7'si komorbid hastalığa sahip, %64.7'si pandemi döneminde bir işte çalışmamış, %57.8'i COVID-19 enfeksiyonu geçirmemişti. %52'sinin ailesinde diyabet öyküsü mevcuttu. Tüm hastaların pandemiden önceki (11.09.2019-11.03.2020 tarihleri arasındaki) ve sonraki (12.03.2020-11.03.2021 tarihleri arasındaki) kilo, VKİ HbA1c değerleri ve lipid parametreleri kaydedilmiştir. Kilo, VKİ, HbA1c, TG, TK, LDL-K, HDL-K değerlerinin ilk ölçüm ortalamaları sırasıyla 79.7±15.0 kg, 29.2±5.0 kg/m2, %5.91±0.19, 139.8±75.1 mg/dl, 232.5±48.1 mg/dl, 150.9±38.3 mg/dl, 55.7±12.8 mg/dl olarak, ikinci ölçüm ortalamaları sırasıyla 80.0±15.4 kg, 29.3±5.2 kg/m2, % 5.82±0.30, 151.2±89.4 mg/dl, 225.2±44.9 mg/dl, 142.3±39.6 mg/dl, 53.6±13.5 mg/dl olarak bulunmuştur. İkinci ölçüm HbA1c ve HDL-K değeri ilk ölçüme göre anlamlı düşüş göstermiştir. İkinci ölçüm trigliserid değeri ilk ölçüme göre anlamlı artış göstermiştir. Hastaların %59.8'i haftada 150 dakikadan az yürüyüş yapmış, %95.1'i diyetisyene başvurmamış, %60.8'i kendi diyet yapmamıştı. Hastalar HbA1c değeri düşen veya sabit kalan ve artan, eğitim durumu ilköğretim ve üzeri olan ve lise ve altı olan, kilosu düşen veya sabit kalan ve artan olarak gruplara ayrılıp tüm sosyodemografik veriler ve laboratuar parametleri olarak karşılaştırılmıştır. 102 hastanın 29'u HbA1c artan gruptaydı ve bunların 4'ünün (%13.7, tüm grupta %3.9'nun) aşikar DM'e ulaştığı saptandı. HbA1c değeri artan grupta eğitim düzeyi HbA1c değeri düşen veya sabit kalan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü. Eğitim durumu ilköğretim ve altı olan ve lise ve üzeri olan gruplar arasında ilk ölçüm HbA1c değeri ortalamaları arasında anlamlı fark yokken ikinci ölçüm HbA1c değeri eğitim durumu lise ve üzeri olan grupta anlamlı düşüklük bulunmuştur. Eğitim durumu lise ve üzeri olan grupta ikinci ölçüm HbA1c değeri ilk ölçüme göre anlamlı düşüş göstermiştir HbA1c artan grupta ilk ölçüm TK ve LDL-K değeri HbA1c düşen veya sabit kalan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti. HbA1c artan grupta 2. ölçüm HDL kolesterol değeri ilk ölçüme göre anlamlı düşüş göstermiştir. Kilosu artan grupta sigara kullanım oranı kilosu düşen veya sabit kalan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti. Kilosu artan grupta kendi kendine diyet yapma oranı kilosu düşen veya sabit kalan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü. Kilosu düşen veya sabit kalan grupta 2. ölçüm HbA1c değeri ilk ölçüme göre anlamlı düşüş göstermiştir. Kilosu düşen veya sabit kalan grupta 2. ölçüm TG değeri ilk ölçüme göre anlamlı artış göstermiştir. Kilosu artan grupta 2. ölçüm TG ve TK değerleri kilosu düşen veya sabit kalan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü. Sonuç: Çalışmamızda beklentimizin aksine prediyabetik bireylerin HbA1c değerleri pandemi sürecinde anlamlı düşüş göstermiştir. Bu düşüşte eğitim düzeyinin etkili olduğu görülmüştür. Yüksek eğitim düzeyine sahip olan katılımcı grubunun incelenen parametreler açısından düşük eğitim düzeyine sahip olan gruba göre anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edildi. Ancak, diyet algısını standartlaştırmak mümkün olmadı. Yüksek eğitim düzeyine sahip olan katılımcılar, "kendi kendinize diyet yaptınız mı?" sorusuna hayır yanıtı verseler dahi, gerçekte düşük eğitim düzeyine sahip gruba kıyasla daha sağlıklı beslenmiş olabilecekleri için HbA1c değerlerinde düşüş olmuş olabilir. Eğitim düzeyinin iyileştirilmesinin prediyabetten diyabete ilerlemenin azaltılmasına yardımcı olabileceği görülebilir.