Hafif-orta pnömoni ile izlenen COVID-19'lu bireylerde solunum egzersiz eğitiminin dispne ve yaşam bulguları üzerine etkisi.
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KARDELEN TERCAN
Danışman: Ayla DEMİRTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma, büzük dudak solunum ve triflow egzersizi eğitiminin hafif-orta pnömonili Covid-19 bireylerinın dispne ve yaşam bulguları üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel olarak yapılmıştır. Araştırmanın evrenini; Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Zekai Tahir Burak Ek Binasında, pandemi kliniklerine yatışı yapılan hafif-orta pnömonili Covid-19 tanısı alan bireyler oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise 1 Ekim 2021- 1 Aralık 2021 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Zekai Tahir Burak Ek Binası, pandemi kliniğine yatışı yapılmış olan ve çalışmanın dahil edilme kriterlerini karşılayan 68 birey oluşturmuştur. Araştırmaya; Dispne-12 ölçeğinden en az 15 puan alan,18-80 yaş arasında olan, araştırmaya katılmaya gönüllü, koopere ve oryante olan, klinikte en az 5 gün yatmış, rutin klinik tedavisi (inhaler, steroid ve antibiyotik) almış, solunum sayısı> 20 kez / dakika ve oksijen satürasyonu> %90 olan hafif-orta pnömonili Covid-19 tanısı alan bireyler alınmıştır. Çalışmanın etik kurul izni Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu'ndan alınmıştır. Araştırmanın verileri Dispne-12 ölçeği, yaşam bulguları ve hastanenin veri tabanına kaydedilen venöz kan gazı değerleriyle toplanmıştır. Araştırmanın birinci günü ön test yapılarak katılımcılar müdahale ve kontrol grubuna ayrılmıştır. Müdahale grubuna alınan 34 bireye yüzyüze triflow ve büzük dudak solunum egzersiz eğitimi verilmiştir. Bireylerin klinikte yattıkları 5 gün boyunca her gün sabah, öğle ve akşam olmak üzere günde 3 defa bu egzersizleri yapması sağlanmıştır. Yapılan egzersizler araştırmacı tarafından oluşturulan "egzersiz kontrol çizelgesi" ile takip ve kayıt edilmiştir. Egzersiz uygulamalarının bitiminden sonraki gün (altıncı gün) her iki gruba da son test yapılmıştır. Kontrol grubuna son ölçümden sonra triflow ve büzük dudak solunum egzersiz eğitimi verilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde ve istatiksel analizlerde IBM SPSS Statistics 28 paket programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde Ki-kare testi, bağımlı t testi, bağımsız t testinden yararlanılmıştır. Bulgular: Uygulanan bağımsız örneklem t testleri sonucunda ön test Dispne-12 ölçeğinden ve alt boyutlarından alınan puan ortalamaları açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamakta (p>0,05) iken müdahale grubundaki bireylerin, son test Dispne-12 ölçeğinden ve alt boyutlardan alınan ortalama puanları, kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük bulunmuştur(p<0,05). Uygulanan bağımsız örneklem t testleri sonucunda müdahale grubundaki kişilerin son test PaO2, son test sPO2 düzeyleri kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı derecede daha fazla iken, müdahale grubundaki son test solunum sayısı, ön test SBP, son test SBP düzeyleri, son test nabız, son test PaCO2 ise, kontrol grubundaki kişilerden istatistiksel olarak anlamlı derecede daha azdır (p<0,05). Sonuç: Hafif-orta pnömonili Covid-19'lu bireylere verilen büzük dudak solunum ve triflow eğitimlerinin sonucunda dispne şiddetinin azaldığı ve yaşam bulgularında anlamlı düzelmeler olduğu saptanmıştır. Akciğer bulguları gösteren ve henüz yoğun bakım ihtiyacı olmayan Covid-19'lu bireylerden pulmoner rehabilitasyon uygulamalarını tolere edebilecek ve kontrendikasyona sebep olabilecek hastalıkları olmayan (pulmoner hipertansiyon, kardiyak problemler vs.) kişilerin aldıkları tedaviye ek olarak triflow ve büzük dudak solunum egzersizlerinin de dahil edilmesi, rehabilitasyon hemşirelerinin bu uygulamaların eğitimini vermesi ve taburculuk sonrası telerehabilitasyon hizmetlerinin kullanımı önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Covid-19, hafif-orta pnömoni, pulmoner rehabilitasyon, solunum egzersizi, triflow