Covid-19 pandemisinin diyabetik hastalarda influenza ve pnömokoka karşı aşılanma farkındalığına etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE ULUSLARARASI TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURLAN HASANOV
Danışman: Mine ADAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Bu çalışmada diyabet tanılı hastalarda Covid-19 pandemi öncesi ve sonrası influenza ve pnömokok enfeksiyonuna karşı aşılanma oranları ve aşılanma gerekliliği hakkında bilgilerini tespit etmeyi amaçladık. İkincil amaç olarak; Covid 19 pandemisi sürecinde influenza ve pnömokok aşılarına bakış açılarının değişip değişmediğini ve aşılarını tamamlamış hastalarda aşılamada etkili olan faktörleri belirlemeyi planladık. GEREÇ VE YÖNTEM: 10.10.2022 ile 10.04.2023 tarihleri arasında T.C. S.B. İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü Prof. Dr. Cemil Taşçıoğlu Şehir Hastanesi, Endokrinoloji ve İç Hastalıkları Polikliniklerine başvuran ve İç Hastalıkları servislerinde yatan 18 yaş üstü 515 tip 1 ve tip 2 diyabetik hasta çalışmaya alındı. Çalışma kesitsel olarak yürütüldü. Çalışmaya katılmayı kabul edenlerden bilgilendirilmiş onam alınarak 23 soruluk aşı farkındalığını sorgulayan anket formunu doktor eşliğinde doldurmaları istendi. Katılımcıların sosyo-demografik verileri (yaş, medeni ve eğitim durumu), eşlik eden hastalıkları kaydedilerek Covid-19 enfeksiyonu ve bu hastalığın aşı ile önlenebilirliği konusundaki bilgileri anket ile sorgulandı. Katılımcıların Covid-19 pandemisi öncesi (2019) ve Covid 19 pandemisi sürecinde (2020/2021) influenza ve pnömokoka karşı aşılama durumları sorgulandı. Her iki dönemde (Covid-19 pandemisi öncesi ve sürecinde) influenza ve pnömokoka karşı aşılanma konusunda bilgilerinin olup olmadığının ve bilgi olması durumunda bilgi kaynağının ne olduğunun (sağlık çalışanı, yakın çevre, basın, diğer) öğrenilmesine çalışıldı. Ayrıca, aşılanmayı tamamlayan katılımcılarda aşılanmada etkili olan faktörler ve aşılanmayan katılımcıların ise aşılanmama sebepleri öğrenilmeye çalışıldı. En son olarak Covid-19 pandemisinin hastalarda influenza ve pnömokoka karşı aşılanma farkındalığını nasıl etkilediği değerlendirildi. BULGULAR: Çalışamaya katılan 515 diyabetik hastanın yaş ortalaması 59,3±11,9 yıl ve diyabet süresi ortalaması 11,8±6,3 yıl idi. Katılımcıların 198'i (%38) erkek ve 36'sı (%7) tip 1 diyabet hastasıydı. Covid 19 enfeksiyonuna karşı aşılanan hasta sayısı 449 (%87) idi. Covid 19 pandemisi öncesi (2019 yılı) ve sürecinde (2020/2021 yılı) influenza aşılanma oranları sırasıyla % 27,7 ve %40,7 idi ve iki yıl arasında anlamlı istatistiksel fark vardı (p<0.001). Pandemi sürecinde diyabetik hastalarda influenza aşılanma gerekliliği hakkında bilgisinin %32'den %54'e yükselmiş olup istatiksel olarak anlamlıydı (p<0.001). Covid 19 pandemisi başlangıcına kadar olan beş yıl içinde 59 (%11,4) hasta pnömokoka karşı aşılanmıştı. Bir yıllık verileri değerlendirildiğinde; Covid 19 pandemisi öncesi (2019 yılı) ve sürecinde (2020/2021 yılı) pnömokok aşılanma oranları sırasıyla % 4,2 ve % 7,9 idi. Diyabetiklerin pnömokok aşılanma hakkında bilgisi %15'den %28'e yükselmiş ve bilgi artışının istatiksel olarak anlamlı saptandı (p<0.001). Aşılanma gerekliği konusunda bilginin ilk ve en önemli kaynağı sağlık çalışanları olarak belirlendi. Covid 19 pandemisi öncesi bilgisi olan ancak aşılanmayan hastaların influenza aşısının yaptırmamanın en önemli neden aşılamayı önemsememek iken pandemisi sürecinde ise aşılanmamanın en önemli nedeni aşılanmaya bağlı yan etkilerinden çekinceleri olduğu görüldü. Covid 19 pandemisi öncesi bilgisi olan ancak aşılanmayan hastaların influenza aşısını yaptırmamalarının en önemli nedeni aşıyı ihmal etmek olurken, pandemi sürecinde aşı olmamalarının (her iki aşılanma için) en önemli nedeninin aşılanmanın yan etkileri konusundaki tereddütleri olduğu görüldü. İnfluenza ve pnömokok aşılanma oranını artıran faktörler arasında ileri yaş, uzun diyabet süresi, eşlik eden hastalıkların varlığı, önceki influenza ve/veya pnömokok ve Covid 19 aşı uygulamaların varlığı olarak belirlendi. SONUÇ: Covid 19 pandemisi sürecinde diyabetik hastalarda influenza ve pnömokok aşılanma oranları ve aşılanma bilincini artış olduğu görüldü. Ancak bu oranlar halen Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) hedeflediği oranların altında seyretmekte olup ülkemizde aşı farkındalığını geliştirmeye yönelik planlamalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: diyabet, covid 19, zatürre, grip, aşı, farkındalık