Deneysel yara iyileşmesi modelinde red ginseng ve aloe veranın etkinliklerinin karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TAYFUN BAYRAKTAR
Danışman: Aziz Mutlu BARLAS
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Yara; dokunun anatomik ve fonksiyonel bütünlüğünün fiziksel, kimyasal, cerrahi ya da mikroskobik sebeplerle bozulması veya doku kaybı ile birlikte dokunun fizyolojik özelliklerinin kısmen veya tamamen bozulmasıdır1. Doku hasarına yanıt olarak organizmada ortaya çıkan yara iyileşmesi; hemostaz, enflamasyon, proliferasyon, ekstrasellüler matriks proteinlerinin sentezi, kollajen oluşumu ve depolanması, maturasyon ve remodelling, epitelizayon gibi birbirinden net sınırlarla ayrılamayan karmaşık süreçlerin bütünüdür. Yaralar oluş nedenlerine bağlı olarak akut ve kronik olarak iki sınıfa ayrılır. Akut yaralara neden olan etken geçicidir ve yara iyileşmesini etkileyen faktör sayısı azdır. Kronik yaralara ise yara iyileşmesini bozan ya da uzatan diyabet, dolaşım bozukluğu gibi sürekli etkenler sebep olur. Dolayısıyla özellikle kronik yaralarda yara iyileşme süreci oldukça uzundur ve hastanede yatış süresinin uzun olmasına, bakım maliyetlerinin ve iş yükünün artmasına yol açmaktadır. Buna ek olarak piyasada yara tedavisinde kullanılan ekipmanlar oldukça zor temin edilebilmektedir ve budurumda maliyeti arttırmaktadır. Modern yara bakımında esas olan yarayı doğru sınıflandırmak ve yara iyileşmesi için uygun koşulları sağlayarak tedaviyi desteklemektir. Yara iyileşmesinin önüne geçebilecek tüm bu sebeplerden dolayı dünya çapında bitkisel tedavi yeniden popülerleşmektedir. Tıbbi bitkiler eski çağlardan günümüze kadar yara iyileşmesi dahil birçok alanda denenmiş ve kullanılmıştır. Bu bitkilerden Aloe veranın yara iyileşmesi üzerindeki etkinliği eski çağlardan beri bilinmektedir, son yıllarda ise farklı alanlarda kullanımı ile popüler olan Red ginseng de yara iyileşmesinde denenmeye ve kullanılmaya başlanmıştır. Bu çalışmada Aloe vera ve Red ginsengin yara iyileşmesi üzerine etkilerinin incelenmesi ve karşılaştırılması hedeflenmiştir. Gereç Yöntem: Çalışmamızda 45 adet wistar albino cinsi erkek ağırlıkları 250 ile 350 gram arası olan sıçan kullanılmıştır. Ratlar randomize bir şekilde 15 sıçandan oluşan 3 gruba ayrıldı. Grup I (Kontrol grubu): Bu gruptaki 15 adet sıçana temiz yara modeli oluşturuldu ve günlük pansuman dışında işlem yapılmadı. Grup II (Aloe Vera Grubu): Bu gruptaki 15 adet sıçana temiz yara modeli oluşturuldu ve 200 mg/kg/gün aloe vera oral ve topikal uygulandı ve günlük pansuman yapıldı. Grup III (Red Ginseng): Bu gruptaki 15 adet sıçana temiz yara modeli oluşturuldu ve 125 mg/kg/gün Red ginseng oral ve topikal uygulandı ve günlük pansuman yapıldı. Her bir sıçanın dorsal bölgesinde bistüri ile 2 cm çaplı insizyonel kesiler atılarak temiz yara modelleri oluşturuldu. Her grup kendi içinde 5' er sıçandan oluşan 3 ayrı gruba ayrılarak 3,5 ve 15. günlerde sakrifiye edildi ve çıkarılan spesmenlerden elde edilen dokular biyokimyasal ve immünhistokimyasal çalışmaya alındı. Bulgular: Reepitelizasyon skoru 5.gün Aloe vera grubunda kontrol ve Red ginseng grubu ile karşılaştırıldığında, istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazlaydı (p = 0,024) (Tablo 1). İnflmasyon skoru 15.gün Aloe vera grubunda kontrol grubu ile karşılaştırıldığında, istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşüktü (p = 0,021). İnflamasyon düzeyi kontrol grubunda 3.gün ile karşılaştırıldığında 15.günde (p = 0,015), Aloe vera grubunda ise 5.gün ile karşılaştırıldığında 15.günde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşüktü (p = 0,015) (Tablo 2). Neovaskülarizasyon düzeyi kontrol grubunda 3.gün ile karşılaştırıldığında 15.günde (p = 0,015) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazlaydı (p = 0,015) (Tablo 3). Fibrozis düzeyi Aloe vera grubunda 3.gün ile karşılaştırıldığında 15.günde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazlaydı (p = 0,008) (Tablo 4). Granülasyon dokusu oluşumu kontrol grubu ile karşılaştırıldığında, Red ginseng ve Aloe vera grubunda 15.gün istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşüktü (p = 0,005) (Tablo 5). MDA düzeyi kontrol grubu ile karşılaştırıldığında, Red ginseng grubunda 3.gün istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazlaydı (p = 0,013). MDA düzeyi kontrol grubunda 3.gün ile karşılaştırıldığında, 15.günde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artmıştı (p = 0,015). SH düzeyi Aloe vera grubunda 3.gün ile karşılaştırıldığında, 15.günde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azaldı (p = 0,041). TAS düzeyi kontrol grubunda 3.gün ile karşılaştırıldığında, 15.günde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fazlaydı (p = 0,041). TAS düzeyi 3. gün kontrol grubu ile karşılaştırıldığında Red ginseng grubunda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazlaydı (p = 0,006). TOS düzeyi kontrol grubunda 3.gün ile karşılaştırıldığında, 15.günde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazlaydı (p = 0,022). TOS düzeyi 15. gün kontrol grubu ile karşılaştırıldığında Red ginseng grubunda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazlaydı (p = 0,024). Tartışma ve Sonuç: Aloe vera ve Red ginseng ekstreleri kullanımının yara iyileşmesi üzerine etkisi hem immünhistokimyasal açıdan hem de biyokimyasal açıdan araştırılmış ve birbirleri ile karşılaştırılmıştır. Elde edilen çıktılar ışığında immünhistokimyasal sonuçların, Red ginsengin yara iyileşmesi için kullanımının Aloe vera ile tam anlamıyla denk olmasa da oldukça pozitif etkilerinin olduğunu söylemek mümkündür. Bununla beraber biyokimyasal incelemeler sonucunda Aloe vera ve Red ginseng ekstrelerinin antioksidan etkileri sayesinde oksidatif stresi azaltmasının doğal bir sonucu olarak yara iyileşmesini oldukça pozitif etkilediğini söylemek mümkündür. Yara iyileşmesinde daha hızlı ve daha düşük maliyetli sonuçlar alınmasını desteklemenin yollarını aramak amacıyla yürütülen bu çalışmada Red ginsengin de Aloe vera gibi bu alanda daha yaygın kullanılabileceği öngörülmüştür, nitekim yapılan literatür çalışmaları da aynı düşünceyi paylaşmaktadır. Anahtar Kelimeler: Aloe vera, Red ginseng, Yara iyileşmesi, Yara bakımı