İleri yaş kalça kırığı sonrası artroplasti yapılan hastalarda erken yeniden hastaneye yatış ve mortaliteyi öngörücü faktörler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DR. ABDURRAHMAN YURTASLAN ONKOLOJİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: UMUT BARAN ZENGİN
Danışman: İzzet KORKMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Dünya genelinde ve ülkemizde yaşlı nüfusun giderek artması, ileri yaşlarda görülen kalça kırığı vakalarının da çoğalmasına yol açmaktadır. Yapılan çalışmalarda kalça kırıklarının %86'sının 65 yaş ve üzeri bireylerde meydana geldiği vurgulanmıştır(1). Yaşın ilerlemesine bağlı olarak mortalite ve morbidite oranının yüksek seyrettiği kalça kırıklarında, mortalitenin %30'lara kadar çıkabildiği belirtilmiştir(1). Ortopedik cerrahiler içinde en sık uygulanan, ileri yaştaki hastalarda kalça kırığına yönelik ameliyatlar olduğu, bu cerrahilerin özellikle çoklu komorbid hastalıklara sahip yaşlı hasta grubunda yüksek mortalite ve yeniden hastaneye yatış riski taşıdığına dikkat çekilmiştir. Kalça kırıkları için bildirilen ilk 30 günlük ölüm oranı %5-13, bir yıllık ölüm oranı ise %20-35 düzeyinde seyretmektedir(2). Literatür, kalça kırığı ameliyatlarını takiben ölüm ve yeniden hastaneye yatış oranını etkileyen çeşitli faktörleri işaret etmektedir. Bunlar arasında cinsiyet, yaş, ameliyat öncesi bekleme süresi, ameliyat süresi, hastanede yatış süresi, komorbid hastalıklar ve anestezi türü sıklıkla dile getirilmektedir(3). Bununla birlikte, bu faktörlerin ölüm ve yeniden hastaneye yatış üzerindeki etkisine ilişkin oranlar farklı araştırmalarda değişkenlik göstermekte olup, konuyla ilgili çalışmaların devam ettiği bildirilmektedir. Bu hasta grubunun tedavisinde temel hedef, hastayı mümkün olan en kısa sürede mobilize edecek, yeterli redüksiyon ve sağlam bir fiksasyon sağlayacak yöntemleri uygulamaktır. Böylece hastanın kırık öncesi düzeyine geri dönmesi kolaylaşır ve ciddi komplikasyonların önüne geçilebilir. Dolayısıyla hastanın yaşı, kırığın tipi, mevcut eşlik eden hastalıklar, kırık öncesi fiziksel kapasitesi ve yürüme becerileri gibi etkenler göz önünde bulundurularak en uygun tedavi yaklaşımı planlanmalıdır. Hastalar ve Yöntem: 2012-2022 yılları arasında kalça kırığı tanısıyla kliniğimizde takip edilip, artroplasti yapılan ve 65 yaş üstü olan hastalar, hastane bilgi sistemi aracılığıyla tespit edilerek retrospektif olarak tarandı. Görüntüleme kayıtları yetersiz olan veya telefonla ulaşılamayan hastalar çalışmadan çıkarıldı. Toplam 280 kadın ve 320 erkek, yani 600 hasta değerlendirmeye alındı. Hastaların yaş, cinsiyet, kırık tipi ve tarafı, ASA (The American Society of Anesthesiologists) skorları, ek hastalıkları, düşme ile ameliyat arasında geçen süre, yapılan cerrahi türü, anestezi türleri, hastanede yatış süreleri, hayatta olup olmamaları ve erken dönemde (ameliyat sonrası ilk bir ay) yeniden hastaneye yatış sebepleri gibi değişkenler irdelendi. Bulgular: Araştırmaya konu olan kişilerin yaş ortalamasının 81,49±10,71 (yıl), 320 kişinin (%53,3) erkek, 403'ünün (%46,2) femur boynunun kırık olduğu ve 403'ünün (%67,2) kırık öncesi mobilitesinin bağımsız olduğu belirlenmiştir. 273 kişinin (%45,5) ASA skorunun 3 olduğu, 349'unun (%58,2) komorbid hastalığının olduğu, BKI(beden kitle indeksi) ortalamasının 25,68±3,35 (kg/m2) belirlenmiştir. 445'inin (%74,2) operasyon tipinin PKP olduğu, 441 kişide (%73,5) çimento kullanılmadığı, 517'sinin (%86,2) vaka saatinin sabah olduğu, 482'sinde (%80,3) cerrahi komplikasyon olmadığı, 451'inin (%75,2) medikal komplikasyon olmadığı ve 554'ünün (%92,3) sağ olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar ve Değerlendirme: Yaşlı hastalarda kalça kırıkları, yüksek mortalite ve morbidite riski taşımaktadır. Postoperatif mortalite ve morbidite, en çok hastaların kırık öncesi fiziksel ve mental kapasitelerinden etkilenmektedir. Çoklu ek hastalığa sahip, çok sayıda ilaç kullanan ve genel yaşam beklentisi kısıtlı olan bireylerin rehabilitasyon süreçleri diğer hastalara göre daha güç seyretmektedir ve erken dönemde yeniden hastaneye yatış için risk faktörü oluşturmaktadır. Bu nedenle hastaların en kısa sürede ameliyat edilerek, normal günlük yaşamlarına dönmelerini sağlamak temel hedeftir. Bulgularımız, ASA değerlerinin ve eşlik eden hastalıkların, postoperatif mortalite ve yeniden hastaneye yatış açısından önemli belirleyiciler olduğunu göstermektedir. Anahtar Sözcükler: risk faktörleri, kalça kırıkları, total kalça protezi, hemiartroplasti