Kurum bakımındaki çocukların psikolojik sağlamlıklarını güçlendirme aracı olarak sanat terapisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, SOSYAL HİZMET ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBRU YILDIRIMKAYA
Danışman: Eda PURUTÇUOĞLU
Özet:ÖZET Kurum bakımında yetişen çocuklar, erken çocukluk dönemlerinden itibaren ihmal, istismar, bağlanma kopuklukları ve süreğen travmatik yaşantılara maruz kalmaları nedeniyle psikolojik, duygusal ve sosyal açıdan çoklu riskler altında bulunmaktadır. Bu çocuklar için koruyucu hizmetlerin ötesine geçen; travmanın etkilerini onarmayı, bireysel ve çevresel güç kaynaklarını harekete geçirmeyi ve psikolojik sağlamlığı desteklemeyi hedefleyen bütüncül ve güçlendirici müdahalelere duyulan gereksinim giderek artmaktadır. Bu bağlamda, çocuk refahı alanında travmaya duyarlı, katılımcı ve ifade temelli müdahale modellerinin geliştirilmesi önemli bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır. Bu araştırmanın amacı, Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı, psikolojik sağlamlık yaklaşımı ve sosyal hizmetin güçlendirme perspektifi temelinde yapılandırılan travmaya duyarlı sanat terapisi temelli bir grup müdahale programının, kurum bakımında bulunan çocukların psikolojik sağlamlık düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, deney ve kontrol gruplu ön test–son test yarı deneysel desen kapsamında yürütülmüştür. 12–20 yaş aralığındaki toplam 188 çocuk oluşturmuştur. Çalışmanın örneklemini, Ankara Çocuk Evleri Sitesi'nde korunma ve bakım altında bulunan Deney grubuna, çocukların duygusal farkındalıklarını artırmayı, travmatik yaşantılarını sembolik düzeyde ifade edebilmelerini sağlamayı, kendilik algılarını ve öz-yeterlik duygularını güçlendirmeyi amaçlayan; travmaya duyarlı, yapılandırılmış ve on bir oturumdan oluşan sanat terapisi temelli grup müdahale programı uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Nicel veriler, müdahale öncesi ve sonrasında uygulanan Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Nitel veriler bağımsız bir nitel araştırma deseni kapsamında analiz edilmemiş; sanat terapisi sürecini destekleyici nitelikte sanatsal ürünler, süreç gözlemleri ve sanat terapisi yorumları yoluyla değerlendirilmiştir. Elde edilen nicel bulgular, sanat terapisi temelli grup müdahalesine katılan çocukların psikolojik sağlamlık düzeylerinde, kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı bir artış olduğunu ortaya koymuştur. Sürece ilişkin değerlendirmeler, çocukların sanat yoluyla duygularını daha güvenli ve yapılandırılmış biçimde ifade edebildiklerini; travmatik yaşantılarını sembolik düzeyde yeniden anlamlandırabildiklerini ve benlik değeri, öz-yeterlik algısı ile içsel güç kaynaklarında belirgin bir güçlenme yaşadıklarını göstermiştir. Sanatsal anlatımlarda korku, kaygı ve yalnızlık temalarından umut, aidiyet ve içsel güç temalarına doğru belirgin bir dönüşüm gözlenmiştir. Araştırma bulguları, ekolojik, güçlendirme temelli ve travmaya duyarlı sanat terapisi temelli grup müdahalelerinin, kurum bakımındaki çocukların psikolojik sağlamlıklarının desteklenmesinde etkili, onarıcı ve güçlendirici bir müdahale modeli sunduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, çocuk koruma sistemleri içinde sanat terapisi temelli güçlendirme odaklı uygulamaların sistematik ve yaygın biçimde kullanılmasına yönelik güçlü bir bilimsel dayanak sunmakta; sosyal hizmet, psikoloji ve çocuk refahı alanlarına kuramsal ve uygulamaya dönük önemli katkılar sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Çocuk Refahı, Kurum Bakımındaki Çocuklar, Psikolojik Sağlamlık, Psikolojik Travma, Sanat Terapisi, Güçlendirme