Çocukluk çağı travmalarının yetişkin beyin ekstraselüler matris yapılanmasına ve bilişsel esnekliğe etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİYOFİZİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AİŞE RUMEYSA MAZI
Danışman: Yunus KARAKOÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı çocukluk çağında maruz kalınan kronik stresin yetişkin beyin ekstraselüler matris (ESM) moleküler yapılanmasına, bu bağlamda bilişsel esnekliğe etkilerini araştırmak ve ESM'nin enzimal uzaklaştırmasının davranışsal çıktılarını incelemektir. Gereç ve Yöntem: Maternal seperasyon ve neonatal izolasyon uygulanan Sprague-dawley erkek ratlarda çocukluk çağı travma (ÇÇT) modelinin doğruluğu yükseltilmiş artı labirenti ve açık alan testleriyle davranışsal olarak, serum kortikosteron değerlerinin ELISA ile tespit edilmesiyle biyokimyasal olarak test edildi. ÇÇT'nin sinaptik plastisiteye ve bilişsel esnekliğe etkilerini araştırmak için yüksek korteks plastisitesi ve bilişsel esneklik gerektirdiği bilinen özel bir aktif sakınma test protokolü kullanıldı. İki fazlı olarak planlanan aktif sakınma testinde her bir fazdan önce ÇÇT'li bir grubun işitme korteksine Hyaluronidaz (HYaz) enjekte edilerek ESM'nin enzimal uzaklaştırılmasının moleküler ve davranışsal etkileri de incelendi. Beyin ESM moleküler yapısının ÇÇT grubu ratlarda kontrol grubuna kıyasla değişimi immunofloresan boyamayla gösterildi. Bulgular: Aktif sakınma testinin ilk fazında, ÇÇT ratlarda istatistiksel olarak anlamlı öğrenme gerçekleşmezken, kontrol grubunda ve HYaz enjekte edilen ÇÇT grubu ratlarda anlamlı öğrenme gerçekleştiği görüldü. İkinci fazda grupların hiç birinde fazın ilk gününe kıyasla anlamlı tersine öğrenme gözlenmedi. ESM yoğunluğu ÇÇT ratların beyninde incelenen beş bölgede de anlamlı olarak azalırken, parvalbumin miktarının kortekste artmış, hipokapüs ve retiküler nükleusta azalmış olduğu görüldü. Sonuç: ÇÇT sonucu bilişsel esneklikte bir değişiklik olmadığı ancak öğrenmenin hasar gördüğü tespit edildi. İntrkortikal HYaz enjeksiyonunun, ÇÇT ile oluşan öğrenme kaybını telafi ettiği saptandı. ÇÇT'nin ESM miktarını azalttığı, ancak bu azalmanın tek başına sinaptik plastisiteyi arttırmadığı, HYaz enjeksiyonuyla desteklendiğinde sinaptik plastisitenin arttığı görüldü.