Bipolar bozukluk tanılı hastalarda katatonik belirtiler ve bu belirtilerin klinik özellikler ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KONYA BEYHEKİM SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, PSİKİYATRİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDÜLHAMİT ALTUNHAN
Danışman: İkbal İNANLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Katatoni, motor, bilişsel ve davranışsal belirtiler grubuyla karakterize edilen heterojen bir psikomotor belirti kümesidir. Katatoni uzun yıllar şizofreni ile ilişkilendirilmiş olmakla beraber sonraki yıllarda yapılan çalışmalar ile daha çok duygudurum bozukluklarıyla ilişkilendirilmiştir. Katatoninin erken tanınması, çoğu durumda etkili ve hızlı bir şekilde tedavi edilebilen bir sendrom olduğu için önem taşımaktadır. Bu çalışmadaki amacımız; bipolar bozukluk tanısı ile takip edilen ve hastanede yatarak tedavi almakta olan hastalarda, katatonik belirti sıklığını ve bu belirtilerin hastaların sosyodemografik verileriyle, klinik özellikleri ile ve duygudurum epizoduyla olan ilişkisini incelemektir. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamıza DSM-5 tanı kriterlerine göre bipolar bozukluk tanısı ile takip edilen ve psikiyatri kliniğinde yatarak tedavi alan 140 hasta dahil edildi. Hastalar çalışmacı tarafından hastaneye yattıkları ilk 24 saat içinde değerlendirilmiş ve Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HDRS) ve Young Mani Derecelendirme ölçeği (YMRS), Bush-Francis Katatoni Değerlendirme Ölçeği (BFCRS) ve KANNER Ölçeği uygulanmıştır. Ayrıca, hastaların DSM-5 Katatoni Tanı Ölçütlerine göre katatoni gidiş belirleyicisi olup olmadığı değerlendirilmiştir. Bush-Francis Katatoni Değerlendirme Ölçeği (BFCRS) tarama bölümü veya KANNER Ölçeği tarama bölümüne göre 2 veya daha fazla katatonik belirti görülen hastalar katatonisi olan hasta grubuna diğer hastalar ise katatonisi olmayan hasta grubuna dahil edilmiştir. BULGULAR: 140 hastanın 37 (%26,4) tanesinde en az 1 katatonik belirti bulunmaktaydı ve 25 hasta (%17,8) Bush-Francis Katatoni Değerlendirme Ölçeği (BFCRS) tarama bölümü veya KANNER Ölçeği tarama bölümüne göre 2 veya daha fazla katatonik belirtiye sahipti. Katatonisi olan grup içerisinde en sık görülen katatonik belirtiler sırasıyla taşkınlık/amacı belli olmayan ajitasyon, içe kapanma/çekilme, gözünü dikerek bakma, hareketsizlik/stupor, konuşmama (mutizm) olarak tespit edildi. Katatonisi olan hastalarda yalnız yaşama oranı ve geçmiş katatoni öyküsü daha fazla; sigara kullanımı ve mevsimsellik gidiş belirleyicisi daha düşük saptanmıştır (sırasıyla p=0,039, p=0.001, p=0,031 p=0,026). Katatonisi olan hastalara hastane yatışı sırasında daha yüksek oranda EKT uygulandığı ve taburculuğunda daha az oral antipsikotik reçete edildiği belirlenmiştir (sırasıyla p=0,045, 0=0,026). Katatonisi olan hastaların Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçek (HDDÖ) skorunun daha yüksek olduğu, Ajitasyon ve Somatik semptomlar-GIS maddelerinin katatoni tanısıyla ilişkili olduğu saptanmıştır (sırasıyla p=0,01, p=0,022, p=0,007). Katatonisi olan grupta, grup içi BFCRS ölçeği toplam skorunun sosyoekonomik düzeyi orta/üst olanlarda ve indeks epizodu depresyon olanlarda daha yüksek olduğu saptanmıştır (sırasıyla p=0,01, p=0,04). Katatonisi olan grupta, grup içi BFCRS ve KANNER ölçeği toplam skorları ile toplam öğrenim süresi arasında, KANNER ölçeği toplam skoru ile HDDÖ arasında, BFCRS toplam skoru ile hastalık başlangıç yaşı arasında korelasyon olduğu saptanmıştır (sırasıyla r=0,51*, r=0,43*, r=0,47*, r=0,41*). SONUÇ: Katatoni duygudurum bozukluklarında sık görülmektedir. Bazı katatonik belirtiler diğer belirtilerden daha sık görülmektedir. Katatonik belirti görülme olasılığını arttırıcı bazı sosyodemografik ve klinik özellikler mevcuttur.