Ratlarda kan kaybı ile elde edilen demir eksikliği ve demir eksikliği anemisinin hepatosit sitokrom P450 sistemi üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLNİHAL UZUNSOY
Danışman: Hatice Emel ÖZYÜREK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Demir, hemoglobinin oksijen taşıma fonksiyonu, DNA sentezi ve mitokondriyal enerji üretimi gibi temel biyolojik süreçlerde görev alan hayati bir elementtir. Çocukluk çağında en sık görülen anemi tipi olan demir eksikliği anemisi (DEA), yalnızca hematopoetik sistemi değil aynı zamanda karaciğer metabolizmasını da etkilemektedir. Bu çalışmada, kan kaybı ile oluşturulan DEA'nin rat karaciğerinde hepatosit yapısı ve detoksifikasyon mekanizmasının temel bileşenlerinden olan sitokrom P450 (CYP450) enzim sistemi üzerindeki etkilerinin araştırılması amaçlandı. Yöntem: Çalışmada 32 adet erişkin dişi Wistar Albino rat dört gruba ayrıldı: sağlıklı kontrol grubu ve günlük farklı hacimlerde kan alınarak DEA oluşturulan üç deney grubu. Çalışma sonunda ratlardan karaciğer dokuları alınarak histopatolojik ve immünohistokimyasal incelemeler yapıldı. Histopatolojik değerlendirmede yağ vakuolleri, hepatik sinüzoid düzensizliği, çekirdek büyüklüğü ve hücre sınırları incelendi. İmmünohistokimyasal incelemede CYP3A4 ve CYP2D6 enzimlerinin ekspresyon şiddeti değerlendirildi. Veriler Kruskal–Wallis ve Dunn post-hoc testleri ile analiz edildi. Bulgular: DEA şiddeti arttıkça hepatositlerde yağ vakuolizasyonunun belirgin şekilde arttığı, sinüzoid düzeninin bozulduğu ve çekirdek değişikliklerinin belirginleştiği saptandı (p<0.05). Kontrol ve hafif DEA gruplarında minimal hasar izlenirken, orta ve ağır DEA gruplarında histopatolojik hasar belirgin düzeydeydi. İmmünohistokimyasal değerlendirmede CYP3A4 ve CYP2D6 boyanma şiddetinin DEA şiddeti ile ters orantılı olarak azaldığı görüldü (p<0.05). En düşük enzim ekspresyonu ağır DEA grubunda saptandı. Sonuç: Kan kaybı ile oluşturulan DEA, rat karaciğerinde belirgin morfolojik hasara yol açmakta ve CYP450 enzim sistemini doza bağımlı şekilde baskılamaktadır. CYP3A4 ve CYP2D6 düzeylerindeki azalma, hepatositlerin detoksifikasyon kapasitesinin zarar gördüğünü göstermektedir. Bu sonuçlar DEA'nin sadece hematolojik bir bozukluk olmadığı, aynı zamanda karaciğer metabolizması ve ilaç biyotransformasyonu üzerinde klinik açıdan önemli etkiler oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Demir eksikliği anemisi, hepatosit, CYP3A4, CYP2D6, karaciğer, detoksifikasyon