Metabolik ilişkili yağlı karaciğer ile non invaziv fibrozis skorlarının karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SAMET UYGUN
Danışman: İhsan ATEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kronik karaciğer hastalıklarının en yaygın nedenlerinden biri olan MASLD (Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease), kardiyometabolik risk faktörleri ile yakından ilişkili olup, siroz, hepatoselüler karsinom ve kardiyovasküler hastalıklar gibi ciddi komplikasyonlarla ilişkilidir. Günümüzde MASLD'nin tanısında, karaciğer biyopsisinin invaziv doğası ve pratik sınırlamaları nedeniyle non-invaziv skorlama sistemleri giderek daha fazla kullanılmaktadır. Ancak, güncel MASLD tanımı çerçevesinde bu non-invaziv skorlama sistemlerinin tanısal etkinliğini değerlendiren çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmada, batın ultrasonografisinde hepatik steatoz saptanan hastalarda MASLD kriterlerini karşılayan ve karşılamayan bireyler arasında geleneksel non-invaziv skorlama sistemlerinin (FIB-4, NFS, APRI, BARD, HSI ve AAR) tanısal performanslarını karşılaştırmak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif, gözlemsel ve kesitsel çalışma, batın ultrasonografisinde hepatik steatoz saptanan ve MASLD tanı kriterlerine göre sınıflandırılan 1031 hastayı içermektedir. Katılımcılar MASLD (n=515) ve non-MASLD (n=516) gruplarına ayrılmış olup, 18 yaş altı bireyler, kronik karaciğer hastalığı, viral hepatit veya malignite öyküsü olan hastalar çalışma dışı bırakılmıştır. Her iki gruba FIB-4, NFS, APRI, BARD, HSI ve AAR skorlama sistemleri uygulanarak bu testlerin MASLD'deki tanısal performansları karşılaştırılmıştır. Çalışmaya dahil edilen bireylerin demografik verileri, klinik özellikleri ve laboratuvar bulguları hastane otomasyon sistemi üzerinden elde edilmiştir. İstatistiksel analizler SPSS 24.0 kullanılarak yapılmış olup, grup karşılaştırmalarında Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, Pearson ki-kare ve Fisher exact testleri kullanılmıştır. Skorlama sistemlerinin MASLD ile bağımsız ilişkisini değerlendirmek için lojistik regresyon analizi, tanısal performanslarını belirlemek için ROC analizi uygulanmış; sensitivite, spesifisite, pozitif ve negatif prediktif değerler hesaplanmıştır. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamızda, MASLD tanısında kullanılan geleneksel non-invaziv skorlama sistemlerinin tanısal etkinliği değerlendirildi. APRI'nin MASLD bağlamında düşük tanısal doğruluk gösterdiği (AUROC=0,455), FIB-4 (AUROC=0,622) ve BARD (AUROC=0,683) skorlarının ise orta düzeyde performans sergilediği belirlendi. Buna karşılık, HSI (AUROC=0,744) ve NFS (AUROC=0,774), MASLD tanısında en yüksek tanısal performansa sahip skorlar olarak öne çıktı. Yaş, cinsiyet ve bir takım metabolik risk faktörlerinin non-invaziv skorlama sistemlerinin tanısal performansını etkilediği, lojistik regresyon analizleri ile doğrulandı. Cinsiyet temelinde yapılan analizlerde, kadınlarda HSI (AUC=0,827) ve NFS (AUC=0,768), erkeklerde ise NFS (AUC=0,778) ve BARD (AUC=0,713) skorlarının en yüksek tanısal doğruluğa sahip olduğu belirlendi (p<0,001). Sonuç: Bu çalışma, MASLD tanısında non-invaziv skorlama sistemlerinin tanısal etkinliğini ve bu skorların demografik, metabolik ve laboratuvar parametreleri ile olan ilişkisini kapsamlı bir şekilde değerlendirmiştir. HSI ve NFS, yüksek tanısal doğrulukları ile MASLD ayrımında öne çıkarken, APRI gibi geleneksel skorların sınırlı performansı dikkat çekmiştir. Yaş, cinsiyet ve VKİ gibi faktörlerin skor performansını anlamlı ölçüde etkilemesi, kişiselleştirilmiş tanı algoritmalarının gerekliliğini vurgulamaktadır. Çalışma, non-invaziv yöntemlerin MASLD'nin erken tanı ve progresyon takibinde hasta dostu, düşük maliyetli ve klinik pratiğe uyumlu bir araç olarak kullanılabileceğini ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Hepatik Steatoz, Karaciğer Fibrozisi, Metabolik İlişkili Steatotik Karaciğer Hastalıkları (MASLD), Non-invaziv testler, Tanısal Performans