Ebeveynlerin çocukluk çağı aşılarına yönelik tutumlarının sosyodemografik özelliklerine göre değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL PROF. DR. CEMİL TAŞÇIOĞLU ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TOLGA DERVİŞ
Danışman: Seçil ARICA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Ebeveynlerin çocukluk çağı aşılarına yönelik tutumlarının sosyodemografik özelliklerine göre değerlendirilmesi amacıyla yapılan bu çalışma; tek merkezli, kesitsel ve tanımlayıcı türde bir çalışmadır. Gereç ve Yöntem: Araştırma için İstanbul Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan izin alındı. Araştırmanın evrenini, İstanbul Esenyurt ilçesi Güzelyurt 2 No'lu Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı ve 0-4 yaş arası çocuğu bulunan 1381 ebeveyn oluşturmaktadır. Çalışma 400 ebeveyn ile tamamlanmıştır. Veriler araştırmacılar tarafından yüz yüze anket yöntemi ile toplanmıştır. Veriler Sosyodemografik Özellikler Formu, Aşılara Yönelik Bilgi, Tutum ve Davranışlar Formu, Ebeveyn Aşı Tutumları Ölçeği ile toplandı. Verilerin analizinde SPSS 22.0 programı kullanılmıştır. Veriler normal dağılım göstermediği için parametrik olmayan testler yapıldı. Kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında Ki-Kare testi, niceliksel değişkenlerin ikili gruplar arasındaki karşılaştırmalarında Mann-Whitney U testi, üç veya daha fazla grup arasındaki farkların belirlenmesinde ise Kruskal-Wallis testi kullanıldı. Kruskal-Wallis testinde anlamlı fark bulunması durumunda Mann-Whitney U testi ile ileri analiz yapılmıştır. Analizlerde p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. x Bulgular: Araştırmaya katılan ebeveynlerin büyük çoğunluğunun (%99,1) çocuklarına aşı yaptırdığı ve %98,8'inin Sağlık Bakanlığı'nın rutin aşı programına uyduğu belirlenmiştir. Ebeveynlerin %94,5'i çocukluk çağı aşılarını gerekli görürken, %93,3'ü aşıların güvenli olduğunu düşünmektedir. Aşı yaptırmayan ebeveynlerin en yaygın gerekçesi (%80) aşıların etkin olmadığı inancıdır. Ebeveynlerin aşılar hakkındaki en yaygın bilgi kaynağı aile hekimleridir (%59,8). Ücretli çocukluk çağı aşıları konusunda %94'ü bilgi sahibi olduğunu düşünürken, %98,5'i bu aşıların ücretsiz hale getirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Aşıların yasal zorunluluk olması gerektiğini düşünenlerin oranı %82,5'tir. Eğitim ve gelir düzeyinin aşı tutumlarıyla ilişkili olduğu tespit edilmiştir. İlköğretim mezunu babalar, lise mezunlarına kıyasla çocukluk çağı aşılarını daha gerekli görmektedir. Üniversite mezunu ebeveynler, ücretli aşılar konusunda daha fazla bilgi sahibidir. Gelir düzeyi azaldıkça ücretli aşı yaptırma oranı da anlamlı şekilde düşmektedir. Aşı Tutumları Ölçeği'ne göre babaların, "Aşıların Faydaları", "Etkinlik ve Güvenlik" ve "Güven" boyutlarında daha yüksek puan alırken, anneler "Aşı ile Önlenebilir Hastalık Bilinci" boyutunda daha yüksek puan almıştır. Baba eğitim düzeyiyle ölçek puanları arasında anlamlı farklar bulunmuş, lise mezunu babaların "Geçmiş Aşı Davranışı", ilköğretim mezunu babaların ise "Etkinlik ve Güvenlik" alt boyutlarında daha düşük puan aldığı belirlenmiştir. Sonuç: Genel olarak, ebeveynlerin büyük bir çoğunluğunun aşıları gerekli ve güvenli bulduğu, ancak eğitim seviyesi ve gelir durumunun ücretli aşı yaptırma ve aşılara yönelik bilgi düzeyinde belirleyici bir faktör olduğu görülmektedir. Bunun yanı sıra, ebeveynlerin aşıların faydaları ve etkinliği konusunda genel olarak olumlu bir tutum sergilediği, ancak belirli gruplarda güven ve geçmiş aşılama davranışı konusunda farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Aşı, Çocukluk, Ebeveyn, Tutum