Amatör pilotlarda spasyal dezoryantasyon görülmesi sıklığının ve spasyal dezoryantasyon farkındalığının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE AYDIN
Danışman: Erdinç ERCAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı SD görülme sıklığı ve farkındalığı hakkında bilgi sahibi olunması, konunun uçuş güvenliği açısından önemine dikkat çekerek literatüre katkı sunulmasıdır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, ülkemizdeki PPL, LAPL ve UPL lisansına sahip pilotların katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik ve mesleki özelliklerini sorgulayan sorulara ek olarak uçuş sırasında yaşadıkları SD deneyimleri ile ilgili sorulardan oluşan çevrimiçi bir anket uygulanmıştır. Bulgular: 99 Erkek, 14 kadın toplam 113 pilot verileri incelenmiştir. Yaş ortalamaları erkeklerde 32,4±8,7, kadınlarda 28,6±4,9 olarak bulunmuştur. Çalışmamızda pilotların %36,3'ü (n=41) SD yaşadığını bildirmekle birlikte; spesifik illüzyonlar tek tek sorgulandığında, aslında tüm pilotların %78,8'inin (n=89) SD yaşadığı saptanmıştır. Erkek pilotların %35'i SD'ye eğilim oluşturduğunu düşündükleri durum olarak aletli uçuş deneyiminin az olmasını göstermiştir. SD olduğunu bildiren tek kadın pilot, aletli uçuş deneyiminin az olmasını SD'ye eğilim oluşturduğunu düşündüğü durum olarak bildirmiştir. Erkek katılımcıların uçuş yılı ortalaması 5,5±6,6; kadınların 3,0±3,2 tespit edilmiş olup erkeklerde toplam uçuş süresi ortalaması 1184,0±3411,8; kadınlarda 250,1±200,0 saat olarak bulunmuştur. Çalışmamızda toplam uçuş süresi 250 saatin üzerinde olanlarda SD yaşama oranı yüksek ve istatistiki açıdan anlamlı bulunmuştur (p=0,042). 40 erkek pilottan 7'si (%17,5) tek pilotlu uçuş sırasında SD sebebiyle kısa süreli inkapasitasyon yaşadığını belirtirken; iki pilotlu uçuş sırasında 8 pilot (%20,0) SD sebebiyle kontrolü diğer pilota devretmek zorunda kaldığını ifade etmiştir. SD yaşayan erkek pilotların %37,5'i (n=15) yaşadıkları SD deneyimini uçuş güvenliğini tehlikeye sokma açısından orta ve üzerinde riskli olarak değerlendirmiştir. SD olduğunu bildiren tek kadın pilot ise bu durumu düşük riskli olarak değerlendirmiştir. Erkek pilotların en sık VFR-Gündüz şartlarında SD yaşadığı gözlemlenmiştir (%55, n=22). SD yaşadığını bildiren tek kadın pilot ise VFR uçuş şartlarında SD yaşadığını ifade etmiştir. Erkek pilotlar SD yaşadıkları sırada en çok türbülans olduğunu bildirirken (%37,5, n=15), %20'si (n=8) SD yaşadığı sırada herhangi bir hava olayı olmadığını belirtmiştir. SD yaşadığını bildiren tek kadın pilot ise SD yaşadığı sırada havanın sisli olduğunu ifade etmiştir. Yalnızca sabit kanatlı hava taşıtı kullanan pilotların deneyimledikleri SD (spesifik illüzyon) tiplerinin cinsiyete göre dağılımı incelendiğinde her iki cinsiyette de en çok Nose-Up/Nose Down, Giant Hand ve son yaklaşma spesifik SD alt tiplerinin yaşandığı görülmüştür. SD alt tiplerinin cinsiyete göre farklılık göstermediği görülmüştür. Hava taşıtı tiplerine göre SD (spesifik illüzyon) yaşama durumları değerlendirildiğinde ise Brown-Out/White-Out illüzyonunun anlamlı olarak döner kanatlı hava taşıtı kullanan erkek pilotlarda yaşandığı görülmüştür (p<0,001). Nose-Up/Nose- Down hissinin sabit kanatlı hava taşıtı kullanan erkek pilotlarda, döner kanatlı hava taşıtı kullananlara göre anlamlı olarak sık yaşandığı görülmüştür (p=0,009). Sonuç: Yaptığımız araştırma sonucunda çalışmaya katılan pilotlarda SD yaşama sıklığının yüksek olmasına rağmen SD farkındalıklarının düşük olduğu görülmüştür. Bu nedenle pilotlara farkındalık kazandırmak için SD konusunda teorik olduğu kadar uygulamalı eğitimlere de önem verilmelidir. Pilotların olası SD senaryoları ile karşılaştıklarında doğru ve hızlı kararlar verebilmeleri için SD uygulamalı eğitimlerinin uçuş eğitimine entegre edilmesinin fayda sağlayacağı değerlendirilmektedir. Anahtar Kelimeler: Uçak Kazaları, SD Farkındalığı, Uçuş Saati, Hava Taşıtı