Ergen yaş grubunda içecek tüketiminin kemik sağlığı üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EDA AVCI
Danışman: Halil İbrahim YAKUT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Kemiklerin toplam kütlesinin büyük bir kısmı, oluşum sürecinden itibaren yaşamın ilk birkaç yılı ve puberte döneminde kazanılır. Yaşam tarzı ve diyet en yüksek kemik kütlesi kazanımı için belirleyicidir. Diyet ile alınan içeceklerin, içerikleri nedeni ile kemik sağlığını etkilediğine dair çalışmalar mevcuttur. Bu durumun nedeni içecek tüketiminin günlük kalsiyum alımını etkilemesi, bazı içeceklerin yüksek kafein, yüksek fosforik asit içermesi ile kemik metabolizmasını etkilemesi olarak açıklanmıştır. Amaç: Bu çalışmada kronik hastalığı olmayan ergen yaş grubunda içecek tüketiminin kemik sağlığı üzerine etkisini araştırmak amaçlandı. Yöntem: 12/2020-03/2021 tarihleri arasında Ankara Şehir Hastanesi Çocuk Hastanesi Adölesan polikliniği ve Genel Pediatri polikliniğine başvuran 12-17 yaş aralığında, Tanner evre 2-5 olan sağlıklı ergenler çalışmaya alındı. Katılımcıların içecek tüketim alışkanlıklarını sorgulayan bilgi anket formu ile her bir içeceğin tüketim miktarı sorgulanıp kemik sağlığı göstergelerinden olan biyokimyasal belirteçler bakıldı. Çalışmaya kronik hastalığı olmayan, vücut kitle indeksi (VKİ) - 2 SDS +2 SDS arasında olan, serum kalsiyum, fosfor, alkalen fosfataz (ALP) düzeyi normal, 25 –hidroksi vitamin D düzeyi 15 ng/ml ve üzeri olan hastalar alındı. Kemik sağlığı göstergeleri olarak osteokalsin ve N-terminal telopeptit (NTX) biyobelirteçleri bakıldı. Bulgular: Çalışmaya toplam 70 hasta dahil edildi. Bu hastaların yüzde 74'ü kız (n=52), yüzde 26'sı (n=18) erkekti. Katılımcıların yaş ortalaması 15,9'du (minimum 12- maksimum 17). Katılımcıların içecek tüketim alışkanlıkları sorgulanarak içecekler ile günlük alınan kalsiyum ve kafein miktarı hesaplandı. İçecekler ile günlük alınan kalsiyum ortalama 145 mg (minimum 0- maksimum 406 mg), günlük alınan kafein ortalama 110 mg (minimum 0-maksimum 528 mg) bulundu. Osteokalsinin ortalaması 4,8 ng/ml (minimum 0,24-maksimum 11,88) bulundu. N-terminal telopeptidin ortalaması 39,7±8,1 ng/ml (minimum 17- maksimum 66,5) saptandı. Her iki cinsiy bulunmadı. İçeceklerden alınan günlük kalsiyum ile osteokalsin ve NTX arasında anlamlı farklılık bulunmadı. İçeceklerden alınan günlük kafein ile osteokalsin arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmazken, NTX ile pozitif yönlü (r=0,290; p=0,015) ilişki bulundu. Kola tüketimi ile osteokalsin ve NTX ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmadı. Çalışmaya alınan hastaların VKİ ortalaması 21,9 (minimum 15,6-maksimum 24,7) bulundu. Vücut kitle indeksi ile osteokalsin arasında zayıf düzeyde negatif yönlü (r=-0,323; p=0,006) ilişki saptandı. Vücut kitle indeksi ile NTX arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadı. Sonuç: İçecekler ile alınan kalsiyum, kafein gibi maddeler adölesan çağda kemik sağlığını etkileyebilir. Çalışmamızda içecekler ile alınan günlük kafein alım miktarı yüksek olanlarda yıkım biyobelirteci olan NTX anlamlı yüksekti. Verilerimiz ışığında daha geniş ölçekli çalışmalar ile birlikte, kemik gelişimini etkileyen önemli çevresel faktörlerden sağlıklı içecek tüketimi konusunda bilgilendirme ve erken dönemde sağlıklı tüketim bilinci oluşturmak önemlidir. Anahtar kelimeler: adölesan, ergen, osteokalsin, N-terminal telopeptit, kemik sağlığı, içecek tüketimi